Ον τηε ςολλεςτιε προπερτιες οφ χυαντυμ μεδια

Περ\acctonosιληψη

Ωε διςςυςς τηε ηψδροδψναμις ρεπρεςεντατιον οφ α ωιδε ςλαςς οφ χυαντυμ μεδια εξηιβιτινγ ςιμιλαρ ελεμενταρψ εξςιτατιονς ανδ διςπερςιον προπερτιες. Τηε ρεπρεςεντατιον ςοερς χυαντυμ ςψςτεμς ςηαραςτεριζεδ βψ ανψ τψπε οφ (λονγ-ρανγε) ςελφ-ιντεραςτιον, αςςοςιατεδ ωιτη αν αρβιτραρψ ποτεντιαλ. Ιτ αλςο αςςουντς φορ ποςςιβλε νονλινεαριτιες, ωηιςη μαψ αριςε ε.γ., δυε το ςηορτ-ρανγε ιντεραςτιονς (ςολλιςιονς) ιν τηε ςαςε οφ βοςονς, ορ φρομ τηε Παυλι εξςλυςιον πρινςιπλε φορ φερμιονς. Τηε αππροαςη εχυαλλψ αππλιες το αριους πηψςιςαλ ςςεναριος, ςυςη ας ςελφ-γραιτατινγ χυαντυμ μεδια (ε.γ., δαρϰ ματτερ), χυαντυμ πλαςμας, Βοςε-Εινςτειν ςονδενςατες, ανδ νον-ςονδενςεδ ςολδ ατομις ςλουδς. Ωε διςςυςς τηε φορμαλ αναλογιες τηατ ςαν βε δραων βετωεεν τηεςε διφφερεντ ςψςτεμς ανδ ηοω τηεψ ςαν βε υςεδ το ρεαλιζε λαβορατορψ εξπεριμεντς εμυλατινγ γραιτατιοναλ πηενομενα, εςπεςιαλλψ ιν τηε ςοντεξτ οφ αλτερνατιε τηεοριες οφ γραιτψ. Το ςυβςταντιατε ουρ ποιντ, ωε ελαβορατε μορε ςλοςελψ ον τηε ςαςε οφ νον-μινιμαλ ματτερ-ςυρατυρε ςουπλινγ γραιτψ τηεοριες.

Ιντροδυςτιον

Αμονγ τηε φουρ ελεμενταρψ ιντεραςτιονς ϰνοων ιν Νατυρε, γραιτψ ις βψ φαρ τηε ονε τηατ εςςαπες τηε μοςτ λαβορατορψ εξπεριμεντς. Τηις ις ωελλ-ϰνοων ιν τηε ρεγιμε οφ γενεραλ ρελατιιτψ ανδ, το αν εεν λαργερ εξτεντ, φορ χυαντυμ γραιτψ. Ωηεν ιτ ςομες το ςτυδψινγ α λαργε νυμβερ οφ ςελφ-γραιτατινγ παρτιςλες, τηις ςτατεμεντ ηολδς τρυε εεν ιν τηε Νεωτονιαν ρεγιμε. Ιτ ις ιν φαςτ ηαρδ το ςονςειε α ςψςτεμ οφ $N$ παρτιςλες ςελφ-ιντεραςτινγ ςολελψ (ορ δομιναντλψ) τηρουγη γραιτψ, ας ςομπετιτιε ιντεραςτιονς αρε ιν γενεραλ ορδερς οφ μαγνιτυδε ηιγηερ τηαν ςελφ-γραιτψ. Τηις δραματιςαλλψ ρεςτριςτς εξπεριμενταλ ςτυδιες ον τηε ςολλεςτιε προπερτιες οφ ςελφ-γραιτατινγ ςψςτεμς ας ωελλ ας τηε ςτυδψ οφ τηειρ ρελαξατιον ανδ τηε ςορρεςπονδινγ εχυιλιβριυμ προφιλες. Τηις ηας μοτιατεδ τηε ςεαρςη φορ γραιτψ αναλογς, ι.ε., ςψςτεμς εξηιβιτινγ φεατυρες ςιμιλαρ το γραιτψ, υςινγ φορ εξαμπλε διελεςτρις μεδια, (ςυπερ)φλυιδς, Βοςε–Εινςτειν ςονδενςατες (ΒΕ῝ς), ετς. Το δατε, α ωιδε αριετψ οφ ςψςτεμς ηας βεεν ςτυδιεδ ας ποςςιβλε πλατφορμς φορ εμυλατινγ βοτη Νεωτονιαν γραιτψ [1, 2, 3, 4] ανδ γενεραλ ρελατιιτψ πηενομενα [5, 6, 7], ανδ τηε φιελδ οφ αναλογς ις, βψ νοω, α ωελλ εςταβλιςηεδ ονε [8, 9].

Αναλογιες (φρομ τηε Γρεεϰ ανα–λογος, μεανινγ εχυαλ–ρελατιον) τρανςλατε αν υνδερλψινγ ιναριαντ ςτρυςτυρε βετωεεν τωο (ορ μορε) διφφερεντ οβϑεςτς. Ιν τηε πηψςιςαλ ςςιενςες, ονε ςπεαϰς οφ αν αναλογψ βετωεεν τωο ςψςτεμς ωηεν τηε εχυατιονς γοερνινγ τηεμ αρε τηε ςαμε. Ιν τηεςε ςονδιτιονς, τηε φορμαλ δεελοπμεντς οφ τηε τηεορψ οφ ονε ςψςτεμ αρε αλιδ φορ τηε οτηερ, προιδεδ τηατ δυε αττεντιον ις γιεν το ςομε αςπεςτς (ε.γ., τηε φαςτ τηατ τηε ςψμβολς εντερινγ ιντο τηε εχυατιονς μαψ ηαε α διφφερεντ μεανινγ ορ τηατ τηε βουνδαρψ ςονδιτιονς φορ ονε ςψςτεμ μαψ μαϰε νο ςενςε φορ τηε οτηερ, ορ ςουλδ βε ερψ ηαρδ το αςηιεε ιν πραςτιςε [10]). Τηις ις βεςαυςε “τηε ςαμε εχυατιονς ηαε τηε ςαμε ςολυτιονς” ας Φεψνμανν πυτς ιτ ιν ηις φαμους “Ελεςτροςτατις Αναλογς” λεςτυρε [11]. Ιν πραςτιςε, ονε μαψ ταϰε αδανταγε οφ ςυςη φορμαλ αναλογιες· ιφ ονε ηας νο αςςεςς το α ςερταιν ρεγιμε οφ α ταργετ ςψςτεμ, βυτ τηις ηαππενς το βε εχυιαλεντ το α ρεαςηαβλε ρεγιμε οφ αν αναλογους ςψςτεμ, ονε ςαν περφορμ εξπεριμεντς ον τηε λαττερ, ανδ εςταβλιςη ρεςυλτς αλιδ φορ τηε φορμερ.

Βεαρινγ τηεςε φορμαλ αναλογιες ιν μινδ, ωε διςςυςς ηερε α ηψδροδψναμις ρεπρεςεντατιον ωηιςη ρεμαινς αλιδ ιν αριους ςςεναριος οφ πηψςιςαλ ιντερεςτ. Τηε ρεπρεςεντατιον ις ερςατιλε ενουγη το ςοερ μανψ χυαντυμ μεδια εξηιβιτινγ ςιμιλαρ ελεμενταρψ εξςιτατιονς, ςυςη ας πλαςμονς ιν α χυαντυμ πλαςμα, Βογολιυβο εξςιτατιονς ιν α ΒΕ῝, ανδ ηψβριδ πηονον μοδες ιν νον-ςονδενςεδ ςολδ ατομις ςλουδς. Τηε γραιτατιοναλ ςουντερπαρτ οφ τηεςε εξςιτατιονς ις τηε ςο-ςαλλεδ μεςηανιςμ οφ Θεανς ινςταβιλιτψ (φορ ωαε-λενγτης εξςεεδινγ α τηρεςηολδ αλυε, ϰνοων ας τηε Θεανς λενγτη) ανδ γραιτατιοναλλψ-μοδιφιεδ ςουνδ ωαες, βελοω τηις ςριτιςαλ αλυε. Ιν τηε ςλαςςιςαλ λιμιτ, τηε μοδελ αλςο αππλιες το τηε προςεςς οφ ςηεμοταξις, ϰνοων ιν βιολογψ, ωηιςη ςηαρες μανψ ςιμιλαριτιες ωιτη τηε προςεςς οφ Θεανς ινςταβιλιτψ ιν ςελφ-γραιτατινγ μεδια, ας διςςυςςεδ ε.γ. ιν Ρεφς. [12, 13].

Τηε παπερ προγρεςςες ιν τηε φολλοωινγ φαςηιον. Ιν Σες. Ον τηε ςολλεςτιε προπερτιες οφ χυαντυμ μεδια, ωε ιντροδυςε τηε μοδελ. Τηε λαττερ ις ςονςτρυςτεδ ςυςη τηατ ιτ ςαν αςςομμοδατε ανψ τψπε οφ ιντεραςτιον ανδ τηε ποςςιβλε εμεργενςε οφ νονλινεαριτιες, ωηιςη μαψ ηαε αριους πηψςιςαλ οριγινς. Ιν Σες. Ον τηε ςολλεςτιε προπερτιες οφ χυαντυμ μεδια, ωε διςςυςς τηε ηψδροδψναμις ρεπρεςεντατιον οφ τηις μοδελ ανδ δεριε τηε ςορρεςπονδινγ διςπερςιον ρελατιον. Ιν Σες. Ον τηε ςολλεςτιε προπερτιες οφ χυαντυμ μεδια, ωε ςονςιδερ ςπεςιφις εξαμπλες οφ μεδια ωηερε τηις αππροαςη ις αππλιςαβλε ανδ εξαμινε τηειρ διςπερςιον προπερτιες. Ιν Σες. Ον τηε ςολλεςτιε προπερτιες οφ χυαντυμ μεδια, ωε τουςη υπον α ςπεςιφις ςλαςς οφ μεδια (γραιτψ αναλογς) τηατ ςαν μιμις τηε διςπερςιον προπερτιες οφ νον-μινιμαλ ματτερ-ςυρατυρε γραιτψ τηεορψ. Ωε ςονςλυδε ιν Σες. Ον τηε ςολλεςτιε προπερτιες οφ χυαντυμ μεδια ωιτη ςομε φιναλ ρεμαρϰς.

Τηε μοδελ

Το ςετ τηε ςςενε, λετ υς ςταρτ ουρ διςςυςςιον βψ ςονςιδερινγ α ςελφ-γραιτατινγ χυαντυμ μεδιυμ, ιν τηε ωεαϰ-φιελδ (Νεωτονιαν) ρεγιμε. Ιν τηε μεαν-φιελδ αππροξιματιον, ςυςη α ςψςτεμ ις γενεραλλψ δεςςριβεδ βψ τηε Σηρöδινγερ-Ποιςςον (αλςο ϰνοων ας τηε Σςηρöδινγερ-Νεωτον) μοδελ [14, 15, 16], ναμελψ

$$\mathrm{i}\hbar\frac{\partial\psi}{\partial t} =\left(-\frac{\hbar^{2}}{2m}\Delta+m\Phi_{G}\right)\psi,$$ (1)

$$\Delta\Phi_{G} =4\pi mG|\psi|^{2},$$

ωηερε $\psi$ ις τηε ωαε φυνςτιον ωηιλε $\hbar$, $G$, $m$ ανδ $\Phi_{G}$ δενοτε, ρεςπεςτιελψ, τηε ρεδυςεδ Πλανςϰ ςονςταντ, τηε γραιτατιοναλ ςονςταντ, τηε μαςς οφ τηε ςελφ-γραιτατινγ παρτιςλες, ανδ τηε γραιτατιοναλ ποτεντιαλ. Εχ. (1) ςαν εχυιαλεντλψ βε ωριττεν ιν αν ιντεγρο-διφφερεντιαλ φορμ ας φολλοως

$$\mathrm{i}h\frac{\partial\psi}{\partial t}=\left[-\frac{\hbar^{2}}{2m}\Delta-m^{2}G\int\frac{\left|\psi\left(\mathbf{r}^{\prime},t\right)\right|^{2}}{\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|}\mathrm{dr}^{\prime}\right]\psi.$$ (2)

Τηις ις τηε φραμεωορϰ υςυαλλψ αδοπτεδ φορ ςτυδψινγ χυαντυμ ματτερ ςονφινεδ βψ γραιτατιοναλ φιελδς, ας ιτ αλλοως φορ α ςιμπλε αςςουντ οφ χυαντυμ εφφεςτς ιν πυρελψ γραιτατιοναλ προβλεμς. Τηε μοδελ (1) φινδς μανψ αππλιςατιονς ιν αςτροπηψςιςς ανδ ςοςμολογψ· ιτ δεςςριβες φορ ινςτανςε βοςον ςταρς [17, 18, 19] ανδ ιτ ις α ςεντραλ ινγρεδιεντ ιν ςςαλαρ φιελδ δαρϰ ματτερ μοδελς [20, 21, 22, 23, 24, 25].

Ιντερεςτινγλψ, ονε μαψ ςονςιδερ α ςλιγητλψ διφφερεντ ερςιον οφ τηε ςψςτεμ (1), αππλιςαβλε το ελεςτρονς ιν α χυαντυμ (νον-μαγνετιζεδ) πλαςμα. Ιν τηις ςαςε, ινςτεαδ οφ τηε γραιτατιοναλ ποτεντιαλ $\Phi_{G}$, ονε ηας το ςονςιδερ τηε ελεςτροςτατις μεαν-φιελδ ποτεντιαλ $\Phi_{e}$, ανδ τηε ςουντερπαρτ οφ Εχ. (1) ρεαδς ας

$$\mathrm{i}\hbar\frac{\partial\psi}{\partial t} =\left(-\frac{\hbar^{2}}{2m}\Delta-e\Phi_{e}\right)\psi,$$ (3)

$$\Delta\Phi_{e} =\frac{e}{\varepsilon_{0}}\left(|\psi|^{2}-n_{0}\right),$$

ωηερε $e$ ανδ $\varepsilon_{0}$ δενοτε, ρεςπεςτιελψ, τηε ελεμενταρψ ςηαργε ανδ τηε αςυυμ περμιττιιτψ, ωηιλε $n_{0}$ αςςουντς φορ τηε δενςιτψ οφ τηε ιονις ποπυλατιον ςυπποςεδ ατ ρεςτ (ι.ε., τηε ςο-ςαλλεδ Θελλιυμ μοδελ). Εχ. (3) ις ιν φαςτ α ϰεψ ελεμεντ ιν τηε δεςςριπτιον οφ χυαντυμ πλαςμας (ςεε ε.γ., [26, 27, 28]), ιν παρτιςυλαρ ιν ςτυδψινγ πλαςμα ελεμενταρψ εξςιτατιονς, ι.ε., πλαςμονς. Ανοτηερ ςιτυατιον ιν ωηιςη Εχ. (3) ηολδς ις τηε δεςςριπτιον οφ τηε μεαν-φιελδ βεηαιορ οφ υλτρα-ςολδ ατομς ςονφινεδ ανδ ςοολεδ βψ λαςερ βεαμς ιν α μαγνετο-οπτιςαλ τραπ (ΜΟΤ). Ιν τηις ςαςε, Εχ. (3) φορμαλλψ αππλιες υπον δεφινινγ αν εφφεςτιε ατομις ςηαργε (ςεε ε.γ., [29, 30, 31, 32])

$$Q\equiv\left(\sigma_{R}-\sigma_{\mathrm{L}}\right)\sigma_{\mathrm{L}}I_{0}/c,$$ (4)

ωηερε $c$ ις τηε ςπεεδ οφ λιγητ ιν αςυυμ, $I_{0}$ ις τηε ιντενςιτψ οφ τηε λαςερ ςοολινγ βεαμς, ωηιλε $\sigma_{R}$ ανδ $\sigma_{L}$ αρε τηε ραδιατιον ανδ λαςερ αβςορπτιον ςροςς-ςεςτιονς. Ιν α ςενςε, υλτρα-ςολδ ατομς ιν ΜΟΤς ςαν βε ρεγαρδεδ ας ιντερμεδιατε μεδια, βετωεεν ςελφ-γραιτατινγ ςψςτεμς ανδ χυαντυμ πλαςμας, ανδ ςαν μιμις τηε διςπερςιον προπερτιες οφ βοτη, ας διςςυςςεδ νεξτ. Τηεψ ηαε ρεςεντλψ βεεν ςονςιδερεδ το βυιλδ ιν τηε λαβορατορψ α ςψςτεμ οφ παρτιςλες ωιτη α γραιτατιοναλ-λιϰε ιντεραςτιον, υςινγ α ςολδ Στροντιυμ γας [2]. Τηε αναλογιες τηατ ςαν βε δραων βετωεεν τηεςε ςψςτεμς, ανδ αλςο ωιτη ΒΕ῝ς, ηαε βεεν νιςελψ διςςυςςεδ ρεςεντλψ βψ Μενδονçα τηρουγη α ωαε-ϰινετις αππροαςη [33].

Ας ϰνοων, Εχς. (1) ανδ (3) ςαν βε ωριττεν ιν α ηψδροδψναμις φορμ, ερψ υςεφυλ φορ ςτυδψινγ τηε ελεμενταρψ εξςιτατιονς ταϰινγ πλαςε ιν τηεςε μεδια. Ηερε, ωε ωιςη το εξτενδ ςυςη αν αππροαςη. Ιν ωηατ φολλοως, ωε λαψ ουτ α υνιφιεδ ηψδροδψναμις ρεπρεςεντατιον αππλιςαβλε (ι) φορ ανψ τψπε οφ ποτεντιαλ δεςςριβινγ ςελφ-ιντεραςτιονς βετωεεν τηε παρτιςλες ανδ (ιι) ιν τηε πρεςενςε οφ νονλινεαριτιες (οτηερ τηαν τηε ςελφ-ποτεντιαλ ιτςελφ). Συςη νονλινεαριτιες αρε ϰνοων το αριςε ιν αριους ςιτυατιονς οφ πηψςιςαλ ιντερεςτ, ωιτη διφφερεντ πηψςιςαλ οριγινς. Ονε ποςςιβιλιτψ φορ τηε εμεργενςε οφ τηεςε νονλινεαριτιες ις τηε πρεςενςε οφ ςολλιςιονς βετωεεν βοςονς ιν α ΒΕ῝. Τηεςε ςολλιςιονς ςαν βε μοδελεδ τηρουγη α παιρ ςονταςτ ςηορτ-ρανγε ποτεντιαλ $u_{coll}\left(\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right)=g\delta\left(\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right)$ ωηερε $\delta$ ις τηε Διρας δελτα διςτριβυτιον ανδ $g\equiv 4\pi a_{s}\hbar^{2}/m^{3}$ ις τηε ςουπλινγ ςονςταντ, $a_{s}$ βεινγ τηε ς-ωαε ςςαττερινγ λενγτη [34]. Τηις λεαδς το α νονλινεαρ Σςηρöδινγερ εχυατιον, ϰνοων ας τηε Γροςς-Πιταεςϰιι εχυατιον [34],

$$i\hbar\frac{\partial\psi}{\partial t}=\left[-\frac{\hbar^{2}}{2m}\Delta+V+\frac{4\pi a_{s}\hbar^{2}}{m^{3}}|\psi|^{2}\right]\psi.$$ (5)

Ανοτηερ ποςςιβιλιτψ αριςες ιν τηε δεςςριπτιον οφ τηε μεαν-φιελδ βεηαιορ οφ μανψ φερμιονς (ε.γ., ιν α χυανρυμ πλαςμα ορ ιν φερμιονις δαρϰ ματτερ μοδελς), ας α ςονςεχυενςε οφ τηε Παυλι εξςλυςιον πρινςιπλε. Φορ α νονρελατιιςτις 3δ ςψςτεμ οφ ςπιν-$1/2$ παρτιςλες, τηις λεαδς το α νονλινεαρ Σςηρöδινγερ εχυατιον οφ τηε φορμ [35]

$$i\hbar\frac{\partial\psi}{\partial t}=\left[-\frac{\hbar^{2}}{2m}\Delta+V+\frac{\left(3\pi^{2}\right)^{2/3}}{2}\frac{\hbar^{2}}{m}|\psi|^{4/3}\right]\psi.$$ (6)

Βοτη Εχς. (5) ανδ (6) ινολε α ποωερ-λαω νονλινεαριτψ, βυτ τηις ις νοτ νεςεςςαριλψ ςο. Οτηερ φορμς οφ νονλινεαριτιψ δο εμεργε ιν διερςε πηψςιςαλ προβλεμς· φορ εξαμπλε λογαριτημις νονλινεαριτιες, λεαδινγ το α νονλινεαρ Σςηρöδινγερ εχυατιον οφ τηε φορμ

$$i\hbar\frac{\partial\psi}{\partial t}=\left[-\frac{\hbar^{2}}{2m}\Delta+V-b\ln\left({a}|\Psi|^{2}\right)\right]\psi,$$ (7)

ωηερε $a$ ανδ $b$ αρε ςονςταντ παραμετερς. Συςη λογαριτημις νονλινεαριτιες αππεαρ ιν μοδελινγ ΒΕ῝ς ανδ χυαντυμ λιχυιδς [38, 39, 40]. Τηεψ αλςο αριςε ιν ςομε δαρϰ ματτερ μοδελς, δυε το αν εφφεςτιε τεμπερατυρε [41, 42, 43].

Ιν ορδερ το αςςουντ φορ αλλ τηεςε διφφερεντ ποςςιβιλιτιες, ωε ςηαλλ διςςυςς ιν τηε φολλοωινγ τηε ηψδροδψναμις ρεπρεςεντατιον οφ τηε γενεραλ εχυατιον

$$i\hbar\frac{\partial\psi}{\partial t}=\left[-\frac{\hbar^{2}}{2m}\Delta+V_{0}+\int\left|\psi\left(\mathbf{r}^{\prime}\right)\right|^{2}V\left(\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|\right)d\mathbf{r}^{\prime}+\mu(\left|\psi\left(\mathbf{r}\right)\right|^{2})\right]\psi,$$ (8)

ωηερε $V\left(\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|\right)$ ρεπρεςεντς ςομε γενερις ςελφ-ποτεντιαλ ανδ $\mu(\left|\psi\left(\mathbf{r}\right)\right|^{2})$ ις αν αρβιτραρψ νονλινεαριτψ, ωηιλε $V_{0}$ δενοτες α ποςςιβλε εξτερναλ ποτεντιαλ (φορ εξαμπλε δυε το α νευτραλιζινγ ιονις βαςϰγρουνδ ιν α χυαντυμ πλαςμα). Εχ. (8) ςοερς τηε αφορεμεντιονεδ πηψςιςαλ ςςεναριος ανδ οτηερ ποςςιβλψ ρελεαντ ςιτυατιονς ας ωελλ. Αμονγ τηε ποτεντιαλς ςοερεδ βψ Εχ. (8), τηοςε οφ α Ποιςςον-τψπε αρε γιεν βψ

$$V\left(\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|\right)=\frac{\mathcal{G}}{\left|\mathrm{r}-\mathrm{r}^{\prime}\right|},$$ (9)

ωηερε (ι) $\mathcal{G}\equiv-m^{2}G$ ςορρεςπονδς το α ςελφ-γραιτατινγ μεδιυμ [17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24] (ςεε Εχ. (2)), (ιι) $\mathcal{G}\equiv e^{2}/4\pi\epsilon_{0}$ το ελεςτρονς ιν α χυαντυμ πλαςμα [26, 27, 28], ανδ (ιιι) $\mathcal{G}\equiv Q/4\pi$ το ςολδ ατομς ιν ΜΟΤς [29, 30, 31]. Ανοτηερ λεςς οβιους προβλεμ βελονγινγ το τηις ςλαςς, αλτηουγη ονλψ ιν τηε ςλαςςιςαλ λιμιτ, ις τηε προςεςς οφ ςηεμοταςτις αγγρεγατιον δεςςριβινγ τηε ςολλεςτιε βεηαιορ οφ μιςροςςοπις οργανιςμς, ωηιςη ςαν αλςο βε μοδελεδ βψ α Ποιςςον-τψπε οφ ποτεντιαλ ανδ ωηιςη ςηαρες μανψ ςιμιλαριτιες ωιτη ςελφ-γραιτατινγ μεδια [12, 13].

Ηψδροδψναμις ρεπρεςεντατιον ανδ διςπερςιον ρελατιονς

Ιν τηις ςεςτιον, ωε πρεςεντ τηε ηψδροδψναμις ρεπρεςεντατιον οφ Εχ. (8) ανδ δεριε α γενετις διςπερςιον ρελατιον, αλιδ ιν αλλ τηε πηψςιςαλ ςςεναριος διςςυςςεδ αβοε. Φορ τηατ πυρποςε, ωε μαϰε υςε οφ τηε ςο-ςαλλεδ Μαδελυνγ (ορ βεττερ Μαδελυνγ-δε Βρογλιε-Βοημ) τρανςφορματιον [44], υπον ωριτινγ τηε ωαε φυνςτιον $\psi$ ιν πολαρ φορμ

$$\psi(\mathbf{r},t)=A(\mathbf{r},t)e^{iS(\mathbf{r},t)/\hbar},$$ (10)

ωηερε $A(\mathbf{r},t)$ ανδ $S(\mathbf{r},t)=(\hbar/2i)\ln\left(\psi/\psi^{*}\right)$ αρε ρεαλ φυνςτιονς, ρεπρεςεντινγ τηε αμπλιτυδε ανδ τηε πηαςε οφ τηε ωαε φυνςτιον. Τηε (νυμβερ) δενςιτψ ανδ τηε ελοςιτψ φιελδ αρε δεφινεδ ιν τερμς οφ $A$ ανδ $S$ ας [44]

$$n(\mathbf{r},t)=|\psi|^{2}=A(\mathbf{r},t)^{2}\quad\text{ and }\quad\mathbf{u}=\frac{\nabla S}{m}=\frac{i\hbar}{2m}\frac{\psi\nabla\psi^{*}-\psi^{*}\nabla\psi}{|\psi|^{2}}.$$ (11)

Νοτε τηατ, ςο δεφινεδ, τηε ελοςιτψ φιελδ ις ιρροτατιοναλ, ι.ε., $\nabla\times\mathbf{u}=\mathbf{0}$. Συβςτιτυτινγ τηε ωαε φυνςτιον (10) ιντο Εχ. (8) ανδ ςπλιττινγ απαρτ τηε ρεαλ ανδ ιμαγιναρψ παρτς, τηε ιμαγιναρψ παρτ γιες τηε ςοντινυιτψ εχυατιον

$$\frac{\partial n}{\partial t}+\nabla\cdot(n\mathbf{u})=0,$$ (12)

ωηιλε τηε ρεαλ παρτ λεαδς το

$$\frac{\partial S}{\partial t}+\frac{1}{2m}(\nabla S)^{2}+V_{0}+\int A^{2}(\mathbf{r^{\prime}})V\left(\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|\right)d\mathbf{r}^{\prime}+\mu(A(\mathbf{r}))+Q=0,$$ (13)

ωηερε

$$Q\equiv-\frac{\hbar^{2}}{2m}\frac{\Delta\sqrt{n}}{\sqrt{n}}=-\frac{\hbar^{2}}{4m}\left[\frac{\Delta n}{n}-\frac{1}{2}\frac{(\nabla n)^{2}}{n^{2}}\right]$$ (14)

ις υςυαλλψ ρεφερρεδ το ας τηε χυαντυμ ποτεντιαλ ορ τηε Βοημ ποτεντιαλ. Εχ. (13) ρεπρεςεντς αν εξτενςιον το τηε Ηαμιλτον-Θαςοβι εχυατιον, αφφεςτεδ βψ τηε χυαντυμ ποτεντιαλ $Q$, τηε ςελφ-ποτεντιαλ $V$, ανδ τηε νονλινεαριτψ $\mu$. Ταϰινγ τηε γραδιεντ οφ Εχ. (13) (ανδ νοτινγ τηατ $\nabla\times\mathbf{u}=\mathbf{0}$), ονε ενδς υπ ωιτη αν Ευλερ-λιϰε εχυατιον

$$m\left[\frac{\partial\mathbf{u}}{\partial t}+(\mathbf{u}\cdot\nabla)\mathbf{u}\right]=-\nabla V_{0}-\nabla\left[\int A^{2}(\mathbf{r^{\prime}})V\left(\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|\right)d\mathbf{r}^{\prime}\right]-\nabla\mu-\ \nabla Q,$$ (15)

ορ, εχυιαλεντλψ

$$m\left[\frac{\partial\mathbf{u}}{\partial t}+(\mathbf{u}\cdot\nabla)\mathbf{u}\right]=-\nabla V_{0}-\nabla\left[\int A^{2}(\mathbf{r^{\prime}})V\left(\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|\right)d\mathbf{r}^{\prime}\right]-\frac{\nabla p}{n}-\nabla Q,$$ (16)

ωηερε ωε ηαε δεφινεδ τηε πρεςςυρε ας

$${\nabla p(\mathbf{r})}={n(\mathbf{r})}\nabla\mu(\mathbf{r}).$$ (17)

Νοτε τηατ $\mu$ βεινγ α φυνςτιον οφ $n:=|\psi|^{2}$, Εχ. (17) ςορρεςπονδς το α βαροτροπις εχυατιον οφ ςτατε, ι.ε., $p(\mathbf{r})=p(n(\mathbf{r}))$.

Εχς. (12) ανδ (16) φορμ τηε ηψδροδψναμις ρεπρεςεντατιον οφ Εχ. (8). Τηεψ ςαν βε ςομβινεδ ιν α ςινγλε εχυατιον ας φολλοως

$$m\left[\frac{\partial(n\mathbf{u})}{\partial t}+\nabla(n\mathbf{u}\otimes\mathbf{u})\right]=-\nabla V_{0}-\nabla\left[\int A^{2}(\mathbf{r^{\prime}})V\left(\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|\right)d\mathbf{r}^{\prime}\right]-\frac{\nabla p}{n}-\nabla Q.$$ (18)

Το αρριε ατ α γενερις διςπερςιον ρελατιον, ωε ρεςτριςτ ουρςελες το τηε ςαςε οφ ςμαλλ περτυρβατιονς ιν α ςτατιοναρψ, ινφινιτε, ηομογενεους, ανδ ιςοτροπις εχυιλιβριυμ μεδιυμ, ανδ ωριτε

$$n(\mathbf{r},t)=n_{0}+\delta n(\mathbf{r},t)\quad\text{and}\quad\mathbf{u}(\mathbf{r},t)=\mathbf{u}_{0}+\delta\mathbf{u}(\mathbf{r},t),$$ (19)

ωηερε $\delta n$ ανδ $\delta\mathbf{u}$ αρε ςυπποςεδ ςμαλλ. ϒπον λινεαριζινγ τηε φλυιδ εχυατιονς (12) ανδ (16), ωε οβταιν

$$\frac{\partial\delta n(\mathbf{r},t)}{\partial t} +n_{0}\nabla\cdot\delta\mathbf{u}(\mathbf{r},t)=0,$$ (20)

$$m\frac{\partial\delta\mathbf{u}(\mathbf{r},t)}{\partial t} =-\nabla\left[\int\delta n(\mathbf{r^{\prime}},t)V\left(\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|\right)d\mathbf{r}^{\prime}\right]-\frac{c_{s}^{2}\nabla\delta n(\mathbf{r},t)}{n_{0}}-\frac{\hbar^{2}}{4m}\nabla\cdot(\Delta\delta n(\mathbf{r},t)),$$

ωηερε ωε ηαε ιμποςεδ τηατ

$$V_{0}=-n_{0}\left[\int V\left(\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|\right)d\mathbf{r}^{\prime}\right].$$ (21)

Φορ α χυαντυμ πλαςμα, τηις αμουντς το ιμποςινγ τηατ τηε ελεςτροςτατις ποτεντιαλ ςατιςφιες τηε Ποιςςον εχυατιον φορ τηε νευτραλιζινγ ιονις βαςϰγρουνδ. Φορ α ςελφ-γραιτατινγ μεδιυμ, ονε μαψ ιγνορε τηε τωο τερμς ιν Εχ. (21) αλτογετηερ, βψ ινοϰινγ τηε ςο-ςαλλεδ “Θεανς ςωινδλε᾽. Περφορμινγ α Φουριερ τρανςφορμ οφ Εχ. (20) ανδ ςομβινινγ τηε ρεςυλτινγ εχυατιονς, ονε αρριες ατ τηε φολλοωινγ γενερις διςπερςιον ρελατιον

$$\omega^{2}=\left(n_{0}/m\right)\tilde{V}(k)k^{2}+c_{s}^{2}k^{2}+\frac{\hbar^{2}}{4m^{2}}k^{4},$$ (22)

ωηερε

$$\tilde{V}(k)=\int V(r)\exp[-i\mathbf{k}\cdot\mathbf{r}]d\mathbf{r}$$ (23)

ις τηε Φουριερ τρανςφορμ οφ τηε ςελφ-ποτεντιαλ $V$ ανδ

$$c_{s}^{2}=\frac{1}{m}\left(\frac{dp}{dn}\right)_{n=n_{0}}$$ (24)

ις τηε ςχυαρεδ ςπεεδ οφ ςουνδ ιν τηε μεδιυμ, ωηιςη υλτιματελψ ςτεμς φρομ τηε νονλινεαριτψ $\mu(\left|\psi\left(\mathbf{r}\right)\right|^{2})$ ιν Εχ. (8) [ςεε Εχ. (17)]. Λετ υς εξπλιςιτλψ ωορϰ ουτ τηε πρεςςυρε τερμ ανδ τηε αςςοςιατεδ ςουνδ ςπεεδ φορ τηε τηρεε μαιν νονλινεαριτιες διςςυςςεδ ιν Σες. Ον τηε ςολλεςτιε προπερτιες οφ χυαντυμ μεδια. Φορ α ΒΕ῝, δεςςριβεδ βψ τηε Γροςς-Πιταεςϰιι εχυατιον (5), ονε ηας

$$p=\frac{2\pi a_{s}\hbar^{2}}{m}n^{2}\Longrightarrow c_{s}^{2}=\frac{4\pi a_{s}\hbar^{2}}{m^{2}}n_{0}.$$ (25)

Ιν τηις ςαςε, $c_{s}^{2}$ ςορρεςπονδς το τηε Βογολιυβο ςχυαρεδ ςπεεδ οφ ςουνδ. Φορ φερμιονς, υςινγ Εχ. (6), ονε ηας

$$p=\frac{1}{20}\left(\frac{3}{\pi}\right)^{2/3}\frac{h^{2}}{m}n^{5/3}\Longrightarrow c_{s}^{2}=\frac{1}{12}\left(\frac{3}{\pi}\right)^{2/3}\frac{h^{2}}{m^{2}}n_{0}^{2/3}.$$ (26)

Ιν τηις ςαςε, $c_{s}^{2}$ ις λινϰεδ το τηε Φερμι ελοςιτψ $v_{F}$ τηρουγη $c_{s}^{2}=v_{F}^{2}/3=k_{B}T_{F}/m$ ($T_{F}$ βεινγ τηε Φερμι τεμπερατυρε ανδ $k_{B}$ ις τηε Βολτζμανν ςονςταντ). Φορ α λογαριτημις νονλινεαριτψ [ιζ. Εχ. (7)], ονε φινδς

$$p=-bn\Longrightarrow c_{s}^{2}=-\frac{b}{m}.$$ (27)

Ιν ςομε δαρϰ ματτερ μοδελς, τηις λογαριτημις νονλινεαριτψ ις αςςοςιατεδ ωιτη αν εφφεςτιε τεμπερατυρε, ι.ε., $b=-k_{B}T$ [41, 42]. Ιν τηις ςαςε, τηε πρεςςυρε (27) ςορρεςπονδς το αν ιςοτηερμαλ εχυατιον οφ ςτατε. Ιτ μαψ βε ιντερεςτινγ το οβςερε τηατ, φορ τηε τηρεε τψπες οφ νονλινεαριτψ διςςυςςεδ αβοε, τηε πρεςςυρε τερμ ςορρεςπονδς το α ςπεςιαλ ςαςε οφ α βαροτροπις εχυατιον οφ ςτατε, ναμελψ α πολψτροπις εχυατιον οφ ςτατε

$$p\propto n^{\gamma},\quad\gamma:=1+\frac{1}{\alpha},$$ (28)

ωηερε $\alpha$ ις ϰνοων ας τηε πολψτροπις ινδεξ. Τηις αλλοως δραωινγ μανψ αναλογιες φορ εξαμπλε βετωεεν βοςονις ανδ φερμιονις δαρϰ ματτερ μοδελς (ςεε ε.γ., Ρεφ. [45]). Νοτε τηατ, ιν γενεραλ, τηε πρεςςυρε $p$ (ανδ ςονςεχυεντλψ $c_{s}^{2}$) νεεδ νοτ βε ποςιτιε, ιν οπποςιτιον ωιτη τηε πρεςςυρε οφ α νορμαλ φλυιδ ατ φινιτε τεμπερατυρε. Α τψπιςαλ εξαμπλε οφ α νεγατιε πρεςςυρε ις τηατ οφ α ΒΕ῝ ωιτη αττραςτιε ςηορτ-ρανγε ιντεραςτιονς, ωηιςη ις ςηαραςτεριζεδ βψ α νεγατιε ςςαττερινγ λενγτη $a_{s}<0$, λεαδινγ το $c_{s}^{2}<0$ [46].

Εχ. (22) ις α ερψ γενεραλ διςπερςιον ρελατιον, αλιδ ιν αριους ςςεναριος οφ πηψςιςαλ ιντερεςτ. Ιτ αππλιες το ανψ ϰινδ οφ ςελφ-ιντεραςτιον ανδ ιτ αςςουντς φορ τηε ποςςιβλε εμεργενςε οφ νονλινεαριτιες. Ιν τηε νεξτ ςεςτιον, ωε ςηαλλ διςςυςς ςομε ςπεςιφις εξαμπλες ςοερεδ βψ τηις διςπερςιον ρελατιον.

Σπεςιφις εξαμπλες

Ωε εξαμινε ιν τηις ςεςτιον ςομε ςπεςιφις εξαμπλες οφ τηε γενερις διςπερςιον ρελατιον (22).

Φρεε παρτιςλες

Τηε ςιμπλεςτ ςαςε ις τηε ςιτυατιον ωηερε τηερε ις νο ςελφ-ιντεραςτιον βετωεεν τηε παρτιςλες ατ αλλ, ι.ε., $V=0$. Ιν τηις ςαςε Εχ. (22) ρεδυςες το

$$\omega^{2}=c_{s}^{2}k^{2}+\frac{\hbar^{2}}{4m^{2}}k^{4}.$$ (29)

Φορ τηε παρτιςυλαρ ςαςε ωηερε τηερε ις νο νονλινεαριτψ $c_{s}^{2}=0$, Εχ. (29) ςιμπλψ εξπρεςςες τηε ϰινετις ενεργψ, $\epsilon\equiv\hbar\omega=p^{2}/2m$, ωιτη $p=\hbar k$, ωηιλε ιν τηε ςλαςςιςαλ λιμιτ ($\hbar\to 0$), ονε ηας $\omega^{2}=c_{s}^{2}k^{2}$. Ιν τηις λιμιτ, τωο ςαςες ηαε το βε διςτινγυιςηεδ, ναμελψ $c_{s}^{2}>0$ ανδ $c_{s}^{2}<0$. Ιν τηε φιρςτ ςαςε, ονε ηας $\omega^{2}>0$ ($\omega$ ρεαλ) ανδ τηε ςψςτεμ ις ςταβλε φορ αλλ $k$· τηε περτυρβατιον οςςιλλατες ωιτη αν ανγυλαρ φρεχυενςψ $\omega=\pm c_{s}k$, ςορρεςπονδινγ το α ςουνδ ωαε (α πηονον ιν τηε λανγυαγε οφ ςυπερφλυιδιτψ). Ιν τηε οτηερ ςαςε ($c_{s}^{2}<0$), ονε ηας $\omega^{2}<0$ ($\omega$ ιμαγιναρψ) ανδ τηε ςψςτεμ ις υνςταβλε φορ αλλ μοδες $k$· τηε περτυρβατιον εολες εξπονεντιαλλψ ραπιδλψ ωιτη τιμε, ωιτη α ρατε $\gamma=\pm(|c_{s}^{2}|)^{1/2}k$, ωηιςη διεργες φορ $k\to\infty$.

Ωηεν βοτη τερμς αρε ρεταινεδ, Εχ. (29) αππλιες φορ εξαμπλε το α ΒΕ῝ ωιτηουτ λονγ-ρανγε ιντεραςτιονς [52]. Φορ $c_{s}^{2}>0$, τηε περτυρβατιον ις ςταβλε φορ αλλ μοδες ανδ τηε ανγυλαρ φρεχυενςψ ρεαδς ας

$$\omega=\pm\sqrt{\frac{\hbar^{2}k^{4}}{4m^{2}}+c_{s}^{2}k^{2}}.$$ (30)

Τηις ςορρεςπονδς το τηε διςπερςιον ρελατιον εςταβλιςηεδ βψ Βογολιυβο [53] ιν ορδερ το εξπλαιν ςυπερφλυιδιτψ, φορ βοςονς ωιτη α ρεπυλςιε ςελφ-ιντεραςτιον, ι.ε., Βογολιυβο μοδες. Ον τηε ςοντραρψ, ονε μαψ ςονςιδερ τηε ςαςε $c_{s}^{2}<0$, ωηιςη μαψ οςςυρ φορ βοςονς ωιτη αττραςτιε ςελφ-ιντεραςτιον. Τηις λιμιτ αππλιες, φορ εξαμπλε, το αξιονς ιν τηε εαρλψ υνιερςε ωηιςη ηαε αν αττραςτιε ςελφ-ιντεραςτιον ανδ α νεγλιγιβλε ςελφ-γραιτψ [52] (τηις λεαδς το τηε νοτιον οφ αξιτονς ιν τηε ρελατιιςτις ρεγιμε· ςεε ε.γ. [54]). Ιν τηις ςαςε, ονε μαψ ςεε τηατ τηερε ις α ςριτιςαλ ωαε-νυμβερ

$$k^{*}=\left(\frac{4m^{2}\left|c_{s}^{2}\right|}{\hbar^{2}}\right)^{1/2}$$ (31)

ςυςη τηατ φορ ανψ $k<k^{*}$, τηε φρεχυενςψ ις ιμαγιναρψ ($\omega^{2}<0$) ανδ τηε μοδες αρε υνςταβλε. Ας τηερε ις νο (λονγ-ρανγε) ιντεραςτιον ιν τηις ςαςε, τηις τψπε οφ ινςταβιλιτψ ις α πυρελψ ηψδροδψναμιςαλ (ταςηψονις) ονε.

Νοτε φιναλλψ τηατ τηε ςροςςοερ βετωεεν τηε τωο λιμιτινγ ςαςες διςςυςςεδ αβοε ($c_{s}^{2}=0$ ανδ $\hbar\to 0$) ις δετερμινεδ βψ τηε περτυρβατιον ωαε-λενγτη. Ιν φαςτ, ιν τηε λονγ ωαε-λενγτη λιμιτ ($k\to 0$), Εχ. (29) πρεδιςτς $\omega^{2}\sim c_{s}^{2}k^{2}$ ωηερεας ιν τηε ςηορτ ωαε-λενγτη λιμιτ ($k\to\infty$), ονε ηας $\omega^{2}\sim\hbar^{2}k^{4}/4m^{2}$.

Ποιςςον-τψπε ςελφ-ιντεραςτιον

Ανοτηερ ιντερεςτινγ ςλαςς οφ μεδια ις τηε ονε ςορρεςπονδινγ το α Ποιςςον-τψπε ςελφ-ιντεραςτιον, ι.ε., α ςελφ-ποτεντιαλ ινερςελψ προπορτιοναλ το τηε διςτανςε,

$$V\left(\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right)=\frac{\mathcal{G}}{\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|}\quad\Longleftrightarrow\quad\tilde{V}(\mathbf{k})=\frac{4\pi\mathcal{G}}{\mathbf{k}^{2}}.$$ (32)

Τηις ςςεναριο ςοερς τηε ςαςε οφ (ι) α ςελφ-γραιτατινγ μεδιυμ (φορ $\mathcal{G}\equiv-m^{2}G$), (ιι) ελεςτρον ςτατες ιν α χυαντυμ πλαςμα (φορ $\mathcal{G}\equiv e^{2}/4\pi\varepsilon_{0}$), ανδ (ιιι) α νον-ςονδενςεδ ςολδ ατομις ςλουδ (φορ $\mathcal{G}\equiv Q/4\pi$). Ιν τηις ςαςε, τηε γενερις διςπερςιον ρελατιον (22) ρεδυςες το

$$\omega^{2}=\frac{4\pi\mathcal{G}n_{0}}{m}+c_{s}^{2}k^{2}+\frac{\hbar^{2}}{4m^{2}}k^{4}.$$ (33)

Λετ υς εξαμινε μορε ςλοςελψ ςομε ςπεςιφις εξαμπλες οφ Εχ. (33). Ιν τηε ςαςε οφ α ςελφ-γραιτατινγ μεδιυμ ($\mathcal{G}=-m^{2}G$), Εχ. (33) ρεδυςες το

$$\omega^{2}=-\Omega_{J}^{2}+c_{s}^{2}k^{2}+\frac{\hbar^{2}}{4m^{2}}k^{4},$$ (34)

ωηερε $\Omega_{J}\equiv\sqrt{4\pi Gmn_{0}}$ ις Θεανς φρεχυενςψ. Τηε διςπερςιον ρελατιον (34) ηας βεεν ςτυδιεδ ιν τηε ςοντεξτ οφ δαρϰ ματτερ, ε.γ., βψ Κηλοπο ετ αλ. [55] ανδ βψ ῝ηαανις [22]. Ιτ αππλιες φορ ινςτανςε το ΒΕ῝ δαρϰ ματτερ (φυζζψ δαρϰ ματτερ) μοδελς, ωιτη [52] $c_{s}^{2}=4\pi a_{s}\hbar^{2}n_{0}/m^{2}$ (ςφ. Εχ. (25)). Ιτ αλςο αππλιες το φερμιονις δαρϰ ματτερ (ε.γ., μαςςιε νευτρινος) φορ [22] $c_{s}^{2}=(3/\pi)^{2/3}h^{2}n_{0}^{2/3}/12m^{2}$ (ςφ. Εχ. (26)), ωηερε τηε νονλινεαριτψ αριςες φρομ τηε Παυλι εξςλυςιον πρινςιπλε. Τηις διςπερςιον ρελατιον ρεεαλς τηε εμεργενςε οφ υνςταβλε μοδες, ι.ε., Θεανς ινςταβιλιτψ. Ιν φαςτ, ονε ςεες φρομ Εχ. (34) τηατ τηερε ις α ςριτιςαλ ωαε-νυμβερ (τηε Θεανς ωαε-νυμβερ)

$$k^{*}=\frac{\sqrt{2}m}{\hbar}\left[\sqrt{c_{s}^{4}+\frac{4\pi Gn_{0}\hbar^{2}}{m}}-c_{s}^{2}\right]^{1/2}$$ (35)

ςυςη τηατ, φορ αλλ μοδες $k>k^{*}$, ονε ηας $\omega^{2}>0$, λεαδινγ το γραιτατιοναλλψ-μοδιφιεδ ωαες, ωηιλε φορ αλλ μοδες $k<k^{*}$, ονε ηας $\omega^{2}<0$· τηε περτυρβατιον εολες εξπονεντιαλλψ ωιτη τιμε ωιτη α ρατε $\gamma=\pm\sqrt{-\omega^{2}}$. Τηε ςριτιςαλ ωαε-νυμβερ (35), ςεπαρατινγ βετωεεν τηε τωο ρεγιμες, εξπρεςςες τηε ιντερπλαψ βετωεεν τηε αττραςτιε γραιτψ, τηε ρεπυλςιε χυαντυμ ποτεντιαλ, ανδ τηε εφφεςτ οφ νονλινεαριτψ, ωηιςη μαψ αςτ ας αν αττραςτιε ($c_{s}^{2}<0$) ορ α ρεπυλςιε ($c_{s}^{2}>0$) ςελφ-ιντεραςτιον. Τηε ςαςε $c_{s}^{2}<0$ οπποςες το γραιτψ ανδ δεςρεαςες τηε ςριτιςαλ ωαε-νυμβερ $k^{*}$ ωηιλε τηε ςαςε $c_{s}^{2}>0$ ινςρεαςες τηε αλυε οφ $k^{*}$, αλλοωινγ φορ αν ινςταβιλιτψ φορ ςηορτερ ωαε-λενγτης.

Νοτε τηατ, ιν τηε ςπεςιαλ ςαςε ωηερε τηερε ις νο νονλινεαριτψ ($c_{s}^{2}=0$), τηε διςπερςιον ρελατιον (34) ρεδυςες το

$$\omega^{2}=-\Omega_{J}^{2}+\frac{\hbar^{2}}{4m^{2}}k^{4}.$$ (36)

Τηις ςαςε ηας βεεν ςτυδιεδ φορ εξαμπλε ιν Ρεφς. [21, 55, 56] φορ βοςονις δαρϰ ματτερ ωιτηουτ ςηορτ-ρανγε ιντεραςτιον. Τηε ινςταβιλιτψ ιν τηις ςαςε αππεαρς φορ αλλ μοδες $k<k^{*}$ ωιτη $k^{*}$ γιεν βψ

$$k^{*}=\left(\frac{16\pi Gn_{0}m^{3}}{\hbar^{2}}\right)^{1/4},$$ (37)

εξπρεςςινγ τηε ιντερπλαψ βετωεεν γραιτψ ανδ χυαντυμ πρεςςυρε. Φρομ ανοτηερ ηανδ, ιν τηε ςλαςςιςαλ λιμιτ ($\hbar\to 0$), Εχ. (34) ρεδυςες το

$$\omega^{2}=-\Omega_{J}^{2}+c_{s}^{2}k^{2}.$$ (38)

Τηε ςιτυατιον ηερε δεπενδς ον τηε ςιγν οφ $c_{s}^{2}$: Φορ $c_{s}^{2}<0$, ονε αλωαψς ηας $\omega^{2}<0$ ανδ τηε περτυρβατιονς αρε υνςταβλε φορ αλλ μοδες $k$, ωηιλε φορ $c_{s}^{2}>0$, τηε ονςετ οφ ινςταβιλιτψ ις δετερμινεδ βψ τηε ιντερπλαψ βετωεεν τηε γραιτατιοναλ αττραςτιον ανδ τηε εφφεςτς οφ νονλινεαριτψ· τηε ινςταβιλιτψ οςςυρς φορ αλλ μοδες $k$ βελοω

$$k^{*}=\left(\frac{4\pi Gn_{0}m}{c_{s}^{2}}\right)^{1/2}.$$ (39)

Τηις φορμαλλψ ςορρεςπονδς το τηε ςριτιςαλ ωαε-νυμβερ δεριεδ βψ Θεανς φορ α ςλαςςιςαλ βαροτροπις γας [47]. Ιτ αλςο αππλιες το ΒΕ῝ δαρϰ ματτερ ιν τηε ςο-ςαλλεδ Τηομας-Φερμι αππροξιματιον [52] (ωηερε τηε χυαντυμ ποτεντιαλ ςαν βε νεγλεςτεδ).

Ανοτηερ ινςτανςε οφ α Ποιςςον-τψπε ποτεντιαλ ις τηε ςαςε οφ ελεςτρονς ιν α πλαςμα ωηερε ονε ηας $\mathcal{G}=e^{2}/4\pi\varepsilon_{0}$. Ιν τηις ςαςε, τηε διςπερςιον ρελατιον (33) ρεδυςες το

$$\omega^{2}=\Omega_{p}^{2}+c_{s}^{2}k^{2}+\frac{\hbar^{2}}{4m^{2}}k^{4},$$ (40)

ωηερε $\Omega_{p}\equiv\sqrt{e^{2}n_{0}/\varepsilon_{0}m}$ ις τηε πλαςμα ανγυλαρ φρεχυενςψ. Τηε διςπερςιον ρελατιον (40) ηας βεεν ςτυδιεδ βψ Βοημ ανδ Πινες [57] ιν τηε αβςενςε οφ νονλινεαριτψ, ανδ βψ Φερρελ [58] ιν τηε γενεραλ ςαςε, ωηερε τηε νονλινεαριτψ αριςες φρομ τηε Παυλι εξςλυςιον πρινςιπλε.

Ιν οπποςιτιον ωιτη τηε γραιτατιοναλ ςαςε, τηε ανγυλαρ φρεχυενςψ $\omega$ ηερε ις ρεαλ φορ αλλ μοδες $k$ ανδ τηερε ις νο ινςταβιλιτψ. Εχ. (40) ςηοως τωο διςπερςιον τερμς: χυαντυμ εφφεςτς ιντροδυςε α διςπερςιον τερμ προπορτιοναλ το $k^{4}$ ωηιλε τηε νονλινεαριτψ ινδυςες α διςπερςιον τερμ προπορτιοναλ το $k^{2}$.

Ωηεν τηε νονλινεαριτψ τερμ ις ιγνορεδ ($c_{s}^{2}=0$), τηε διςπερςιον ρελατιον (40) αλςο αππλιες το ηψβριδ πηονονς [30], ι.ε., ςουνδ ωαες ταϰινγ πλαςε ιν υλτρα-ςολδ ματτερ ιν ΜΟΤς, προιδεδ τηατ $\sigma_{L}<\sigma_{R}$. Ιν φαςτ, ιν τηις ςαςε, τηε εφφεςτιε ςηαργε $Q$ ις ποςιτιε (ςεε Εχ. (4)) ανδ ονε μαψ δεφινε αν εφφεςτιε πλαςμα φρεχυενςψ, αλιδ φορ τηε νευτραλ γας, ας $\Omega_{MOT}\equiv\sqrt{Qn_{0}/m}$· τηε διςπερςιον ρελατιον (40) ρεμαινς ιναριαντ ιν τηις ςαςε. Φορ $\sigma_{L}>\sigma_{R}$ ηοωεερ, τηε χυαντιτψ $Q$ βεςομες νεγατιε, ανδ $\Omega_{MOT}$ βεςομες ιμαγιναρψ. Ιν τηις ςαςε, ονε φορμαλλψ ηας Εχ. (36) (ωιτη $\Omega_{J}$ ρεπλαςεδ βψ $\sqrt{|Q|n_{0}/m}$) ανδ τηε ςψςτεμ βεηαες ας α ςελφ-γραιτατινγ μεδιυμ. Ιν τηις ςενςε, ςολδ ατομς ιν ΜΟΤς ςαν βε τηουγητ οφ ας ιντερμεδιατε ςαςες βετωεεν ςελφ-γραιτατινγ μεδια ανδ χυαντυμ πλαςμας ιν τερμς οφ τηειρ διςπερςιον προπερτιες, ανδ ςαν μιμις τηε διςπερςιον προπερτιες οφ βοτη μεδια (ςεε φορ ινςτανςε [33] φορ α μορε ελαβορατε διςςυςςιον).

῝λαςςιςαλ λιμιτ: Αππλιςατιον το ςηεμοταξις

Ιτ μαψ βε ινςτρυςτιε το εξαμινε ιν φυρτηερ δεταιλ τηε ςλαςςιςαλ λιμιτ οφ τηε πρεςεντ μοδελ ανδ τηε γενερις διςπερςιον ρελατιον (22). Τηις λιμιτ αππλιες το τηε πηψςιςαλ ςςεναριος διςςυςςεδ αβοε, ιν τηειρ ςλαςςιςαλ ρεγιμε· ε.γ., α ςλαςςιςαλ πλαςμα ορ α ΒΕ῝ ιν τηε Τηομας-Φερμι αππροξιματιον. Λετ υς διςςυςς ηερε α λεςς οβιους ςιτυατιον ωηερε τηε ςλαςςιςαλ λιμιτ οφ τηις μοδελ ςαν βε φουνδ μεανινγφυλ, ναμελψ τηε προςεςς οφ ςηεμοταξις.

῝ηεμοταξις ις τηε προςεςς τηρουγη ωηιςη α ποπυλατιον οφ μοτιλε ςελλς (ορ εεν ςοςιαλ ινςεςτς) μοες ιν τηε διρεςτιον οφ τηε ηιγηερ (αττραςτιε) ορ λοωερ (ρεπυλςιε) ςονςεντρατιον οφ ςομε ςηεμιςαλ αγεντ. Βοτη αττραςτιε (ποςιτιε) ανδ ρεπυλςιε (νεγατιε) ςηεμοταξις αρε ςομμονπλαςε ιν λιφε [59, 60]· μανψ βαςτερια (ε.γ., Εςςηεριςηια ςολι) μοε τοωαρδς τηε ηιγηεςτ ςονςεντρατιον οφ οξψγεν ορ γλυςοςε ιν τηειρ ςεαρςη φορ φοοδ, ωηιλε μανψ οτηερς γο αωαψ φρομ υνφαοραβλε ςυβςτανςες (ε.γ., αλςοηολς, αςιδς, ετς.). Βεςαυςε οφ ιτς αττραςτιε νατυρε, τηε ςαςε οφ ποςιτιε ςηεμοταξις λεαδς το τηε ςο-ςαλλεδ ςηεμοταξις ςολλαπςε ωηιςη ςηοως μανψ ςιμιλαριτιες ωιτη τηε προςεςς οφ Θεανς ινςταβιλιτψ (γραιτατιοναλ ςολλαπςε) ιν ςελφ-γραιτατινγ μεδια, ας διςςυςςεδ ιν δεταιλ φορ εξαμπλε ιν [12, 13]. Λετ υς βριεφλψ διςςυςς ηερε ηοω τηε πρεςεντ μοδελ ανδ τηε γενερις διςπερςιον ρελατιον (22) αππλψ ιν τηις ςιτυατιον.

Τηε προςεςς οφ ςηεμοταξις ςαν βε δεςςριβεδ τηρουγη τηε φολλοωινγ φλυιδ μοδελ[13]

$$\begin{gathered}\frac{\partial\rho}{\partial t}+\nabla\cdot(\rho\mathbf{u})=0,\\ \frac{\partial\mathbf{u}}{\partial t}+(\mathbf{u}\cdot\nabla)\mathbf{u}=-\frac{1}{\rho}\nabla p+\nabla c,\end{gathered}$$ (41)

ωηερε $\rho\equiv mn$ ανδ τηε Ευλερ (μομεντυμ-βαλανςε) εχυατιον ινολες α βαροτροπις πρεςςυρε $p(\rho)$ αςςουντινγ φορ ςεεραλ εφφεςτς, λιϰε ανομαλους διφφυςιον ορ τηε φαςτ τηατ τηε ᾽παρτιςλες᾽ δο νοτ ιντερπενετρατε, ωηιλε τηε ςονςεντρατιον $c(\mathbf{r})$ ςατιςφιες α Ποιςςον-τψπε εχυατιον, ναμελψ

$$\Delta c=-\lambda(\rho-\bar{\rho}),$$ (42)

$\bar{\rho}$ βεινγ τηε αεραγε αλυε οφ τηε δενςιτψ ανδ $\lambda>0$ ($\lambda<0$) ρεπρεςεντς αττραςτιε (ρεπυλςιε) ςηεμοταξις. Τηις ις εχυιαλεντ το τηε ςλαςςιςαλ λιμιτ ($\hbar\to 0$) οφ ουρ ηψδροδψναμις μοδελ (Εχς. (12) ανδ (16)) ωιτη α ποτεντιαλ $V=-mc$ οφ τηε φορμ

$$V\left(\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right)=\frac{\lambda m}{4\pi}\frac{1}{\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|}.$$ (43)

Τηε γενερις διςπερςιον ρελατιον (22) ιν τηις ςαςε ρεδυςες το

$$\omega^{2}=-\lambda\bar{\rho}+c_{s}^{2}k^{2},$$ (44)

ωηερε ωε ηαε ταϰεν τηε ςλαςςιςαλ λιμιτ $\hbar\to 0$. Τηε διςπερςιον ρελατιον (44) ηας βεεν δεριεδ φορ εξαμπλε βψ ῝ηαανις ανδ Σιρε [12, 13]. Ιν τηε αττραςτιε ςαςε ($\lambda>0$), ονε μαψ οβςερε τηατ Εχ. (44) ις φορμαλλψ ιδεντιςαλ το τηε διςπερςιον ρελατιον (38) οφ α ςελφ-γραιτατινγ μεδιυμ ιν τηε ςλαςςιςαλ ρεγιμε (ωιτη $\Omega_{J}\to\sqrt{\lambda\bar{\rho}}$). Ιν τηις ςαςε, τηερε ις α ςριτιςαλ ωαε-νυμβερ

$$k^{*}=\left(\frac{\lambda\bar{\rho}}{c_{s}^{2}}\right)^{1/2}$$ (45)

ςυςη τηατ αλλ μοδες $k<k^{*}$ αρε υνςταβλε, ωηιλε ιν τηε ρεπυλςιε ςαςε ($\lambda<0$), $\omega^{2}$ ις ποςιτιε φορ αλλ μοδες $k$ ανδ τηερε ις νο ινςταβιλιτψ ιν τηις ςαςε.

Γραιτψ αναλογς: νον-μινιμαλ ςουπλινγ γραιτψ μοδελς

Ωιτη τηε γενερις διςπερςιον ρελατιον (22) ατ ηανδ, ιτ ις α ςιμπλε εξερςιςε —ατ λεαςτ ιν πρινςιπλε— το φινδ α μεδιυμ εξηιβιτινγ ςομε δεςιρεδ διςπερςιον προπερτιες. Τηις ις παρτιςυλαρλψ ρελεαντ ιφ ονε αιμς το ςονςειε α λαβορατορψ εξπεριμεντ ηαινγ τηε διςπερςιον προπερτιες οφ ςομε αλτερνατιε τηεορψ οφ γραιτψ. Τηε προςεςς οφ Θεανς ινςταβιλιτψ, ανδ τηε ςορρεςπονδινγ γραιτατιοναλλψ-μοδιφιεδ ςουνδ ωαες, ηαε εξτενςιελψ βεεν ςτυδιεδ ιν αριους αλτερνατιε τηεοριες οφ γραιτψ [61, 62, 63, 64], ανδ τηε ςορρεςπονδινγ διςπερςιον ρελατιονς αρε ϰνοων. Φορ α ςψςτεμ, το βε ςονςιδερεδ ας α γραιτψ αναλογ οφ α γιεν αλτερνατιε τηεορψ οφ γραιτψ, ιτς διςπερςιον ρελατιον (22) ςηουλδ φορμαλλψ ςοινςιδε ωιτη τηατ οφ τηε γιεν τηεορψ. Ιφ τηις ις τηε ςαςε, ονε μαψ τηινϰ οφ ςυςη α ςψςτεμ ας αν αναλογ οφ τηε γιεν τηεορψ, ρεγαρδινγ ιτς διςπερςιον προπερτιες. Ας αν εξαμπλε, λετ υς βριεφλψ διςςυςς ηερε τηε ςαςε οφ τηεοριες ωιτη α νον-μινιμαλ ςουπλινγ βετωεεν ματτερ ανδ ςυρατυρε (ΝΜ῝ φορ ςηορτ) [66].

Τηε διςπερςιον ρελατιον φορ α ςελφ-γραιτατινγ μεδιυμ ιν τηε ωεαϰ-φιελδ ρεγιμε οφ ΝΜ῝ γραιτψ ρεαδς ας [63, 64]

$$\omega^{2}=-\frac{(\alpha\gamma-\beta/2)k^{2}+\gamma/4}{1+3\alpha k^{2}}mn_{0}+\frac{\hbar^{2}k^{4}}{4m^{2}},$$ (46)

ωηερε $\alpha$, $\beta$, ανδ $\gamma$ αρε παραμετερς οφ τηε τηεορψ. Τηε ςπεςιαλ ςαςε οφ Νεωτονιαν γραιτψ ις ρεςοερεδ φορ $\alpha=\beta=0$ ανδ $\gamma=16\pi G$, ιν ωηιςη ςαςε Εχ. (46) ρεδυςες το τηε διςπερςιον ρελατιον (36). Φορ $\alpha=0$, ονε ις ιν τηε ρεγιμε οφ πυρε ΝΜ῝ ανδ τηε διςπερςιον ρελατιον (46) ρεδυςες το

$$\omega^{2}=(-\frac{\gamma}{4}+\frac{\beta}{2}k^{2})mn_{0}+\frac{\hbar^{2}k^{4}}{4m^{2}}.$$ (47)

Τηις ςαςε ις τηε μοςτ πηψςιςαλλψ ρελεαντ ανδ αλςο τηε ςιμπλεςτ το αναλψζε. Τηε διςπερςιον ρελατιον ιν τηις ςαςε αλςο ςορρεςπονδς το τηατ οφ Εδδινγτον-ινςπιρεδ Βορν-Ινφελδ τηεορψ [65]. ϒπον ιδεντιφψινγ Εχ. (47) ωιτη τηε γενερις διςπερςιον ρελατιον (22), ονε μαψ ςεε τηατ τηις ις εχυιαλεντ το αν αττραςτιε Ποιςςον-λιϰε ποτεντιαλ ανδ α ςχυαρεδ ςουνδ ςπεεδ $c_{s}^{2}\equiv\beta mn_{0}/2$ (τηις ηας βεεν αναλψζεδ φορ εξαμπλε ιν [65] ωηερε ιτ ωερε οβςερεδ τηατ ςυςη α μοδιφιςατιον οφ γραιτψ προδυςες αν εφφεςτιε πρεςςυρε). Αλτερνατιελψ, ιν τηε αβςενςε οφ πρεςςυρε ($c_{s}^{2}=0$), Εχ. (47) ις ρεπροδυςεδ βψ τηε γενερις διςπερςιον ρελατιον (22) φορ παρτιςλες ςελφ-ιντεραςτινγ τηρουγη α ποτεντιαλ οφ τηε φορμ

$$V\left(\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|\right)=-\frac{A}{\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|}+\frac{B}{\left|\mathbf{r}-\mathbf{r}^{\prime}\right|^{3}},$$ (48)

ωιτη

$$A\equiv\frac{\gamma m^{2}}{16\pi}\quad\text{and}\quad B\equiv\frac{\beta m^{2}}{4\pi}.$$ (49)

Τηατ ις, α ςυπερποςιτιον οφ αν αττραςτιε ποτεντιαλ ςςαλινγ ας $1/|\mathbf{r}|$ (μιμιςϰινγ Νεωτονιαν γραιτψ) ανδ α ποτεντιαλ ςςαλινγ ας $1/|\mathbf{r}|^{3}$. Αττραςτιε ποτεντιαλς ιν $1/|\mathbf{r}|$, μιμιςϰινγ Νεωτονιαν γραιτψ, ςαν βε ιν πρινςιπλε γενερατεδ ιν αριους μεδια, ςυςη ας ςολδ ατομις ςλουδς ιν ΜΟΤς [2], ορ υςινγ αττραςτιε ςαπιλλαρψ ιντεραςτιονς ιν α φλυιδ [3], ορ υςινγ ΒΕ῝ς [1]. Ιν τηις λαττερ μεδιυμ, ιτ ις ϰνοων τηατ φορ α φιξεδ οριεντατιον οφ τηε ιντερ-ατομις αξις ωιτη ρεςπεςτ το τηε εξτερναλ φιελδ, ονε αλςο ηας αν $1/|\mathbf{r}|^{3}$ αριατιον οφ τηε ιντεραςτιον ενεργψ ατ νεαρ-ζονε ςεπαρατιονς [1]. Τηε εμεργενςε οφ αν εφφεςτιε $1/|\mathbf{r}|^{3}$ ποτεντιαλ ςυγγεςτς τηατ ΒΕ῝ς ςουλδ βε ςονςιδερεδ ας ποςςιβλε πλατφορμς φορ εμυλατινγ ΝΜ῝ γραιτψ ιν φυτυρε λαβορατορψ εξπεριμεντς.

῝ονςλυςιον

Ωε ηαε διςςυςςεδ α ηψδροδψναμις ρεπρεςεντατιον αλιδ φορ α ωιδε ςλαςς οφ χυαντυμ μεδια οφ πηψςιςαλ ιντερεςτ. Τηε ρεπρεςεντατιον αςςουντς φορ ανψ τψπε οφ (λονγ-ρανγε) ςελφ-ιντεραςτιον ανδ τηε ποςςιβλε εμεργενςε οφ νονλινεαριτιες, ωηιςη μαψ αριςε ε.γ., δυε το ςολλιςιονς ιν α Βοςε-Εινςτειν ςονδενςατε ορ δυε το τηε Παυλι εξςλυςιον πρινςιπλε ιν τηε ςαςε οφ φερμιονς. Ωε ηαε διςςυςςεδ διφφερεντ πηψςιςαλ ςςεναριος ωηερε τηις αππροαςη ις αππλιςαβλε, ναμελψ τηε ςαςε οφ φρεε παρτιςλες ανδ τηε ςαςε οφ ςψςτεμς ςηαραςτεριζεδ βψ ιντεραςτιονς οφ α Ποιςςον-τψπε, ςυςη ας ςελφ-γραιτατινγ μεδια, ελεςτρονς ιν α πλαςμα, ορ ςολδ ατομς ιν μαγνετο-οπτιςαλ τραπς. Ωε ηαε αναλψζεδ τηε διςπερςιον προπερτιες οφ τηεςε μεδια ανδ τηε αναλογιες τηατ ςαν βε δραων βετωεεν τηεμ. Ουρ αππροαςη μιγητ ηελπ ρεαλιζινγ λαβορατορψ εξπεριμεντς ςιμυλατινγ γραιτατιοναλ πηενομενα. Τηις ις οφ α παρτιςυλαρ ιντερεςτ ιν φινδινγ λαβορατορψ εξπεριμεντς ηαινγ τηε ςαμε διςπερςιον προπερτιες οφ αλτερνατιε γραιτψ τηεοριες, ας ιλλυςτρατεδ ηερε ιν τηε ςπεςιαλ ςαςε οφ τηεοριες ωιτη νον-μινιμαλ ςουπλινγ βετωεεν ματτερ ανδ ςυρατυρε.

Τηις ωορϰ μαψ οπεν υπ νεω προςπεςτς φορ φυτυρε ρεςεαρςη. Ιν παρτιςυλαρ, α ςουπλε οφ ποςςιβλε διρεςτιονς οφ ρεςεαρςη ςαν βε μεντιονεδ. Φιρςτ, ιτ ςεεμς ωορτηωηιλε το εξτενδ τηε πρεςεντ αππροαςη το τηε χυαντυμ-ρελατιιςτις ρεγιμε. Ιν φαςτ, α (ςεμι)ρελατιιςτις χυαντυμ φλυιδ τηεορψ ςαν βε ςονςτρυςτεδ ιν τηε ςαμε φαςηιον, βψ μαϰινγ υςε οφ τηε Μαδελυνγ τρανςφορματιον ανδ αν εξπανςιον οφ τηε Διρας Ηαμιλτονιαν το ςεςονδ ορδερ ιν $1/c$ [67]. Νοτε ηοωεερ τηατ τηις ωουλδ ρεςτριςτ τηε ςλαςς οφ ςψςτεμς το βε ςονςιδερεδ. Ιν παρτιςυλαρ, τηε ςαςε οφ ςολδ ατομς ηας το βε διςςαρδεδ ας ιτ αλωαψς βελονγς το τηε νονρελατιιςτις ρεγιμε. Ανοτηερ προμιςινγ αενυε ςονςιςτς ιν γοινγ βεψονδ τηε λινεαρ τρεατμεντ πρεςεντεδ ηερε, ανδ εξπλορινγ το ωηατ εξτεντ τηεςε αναλογιες ηολδ ιν τηε ςτυδψ οφ νονλινεαρ ςτρυςτυρες [68], ςυςη ας ςολιτονς, ςηοςϰ ωαες, ορτιςες, ετς.