Introduction
Supposons donnés un corps de nombres K 𝐾 K , un premier ℓ ℓ \ell et une ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -extension K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} de K 𝐾 K .
Le résultat emblématique de la théorie d’Iwasawa (cf. e.g. [21 , 22 ] ) affirme que les ordres respectifs ℓ x ( n ) superscript ℓ 𝑥 𝑛 \ell^{x(n)} des ℓ ℓ \ell -groupes de classes d’idéaux 𝒞 ℓ ( K n ) 𝒞 ℓ subscript 𝐾 𝑛 \,\mathcal{C}\!\ell(K_{n}) attachés aux étages finis K n subscript 𝐾 𝑛 K_{n} de la tour K ∞ / K subscript 𝐾 𝐾 K_{\infty}/K , de degrés respectifs [ K n : K ] = ℓ n [K_{n}:K]=\ell^{n} sont donnés pour n 𝑛 n assez grand par la formule:
x ( n ) = μ ℓ n + λ n + ν 𝑥 𝑛 𝜇 superscript ℓ 𝑛 𝜆 𝑛 𝜈 x(n)\ =\ \mu\ell^{n}\ +\ \lambda n\ +\ \nu ,
où ν 𝜈 \nu est un entier relatif, et où λ 𝜆 \lambda et μ 𝜇 \mu sont des entiers naturels déterminés par la pseudo-décomposition de la limite projective (pour les applications normes) 𝒞 ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) = lim ← 𝒞 ℓ ( K n ) 𝒞 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 projective-limit 𝒞 ℓ subscript 𝐾 𝑛 \,\mathcal{C}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})=\varprojlim\,\mathcal{C}\!\ell(K_{n}) , regardée comme module de torsion sur l’algèbre d’Iwasawa Λ = ℤ ℓ [ [ γ − 1 ] ] Λ subscript ℤ ℓ delimited-[] delimited-[] 𝛾 1 \Lambda={\mathbb{Z}_{\ell}}[[\gamma-1]] construite sur un générateur topologique γ 𝛾 \gamma du groupe procyclique Γ = Gal ( K ∞ / K ) Γ Gal subscript 𝐾 𝐾 \Gamma=\operatorname{Gal}(K_{\infty}/K) .
Définition .
Étant données ( a n ) n ∈ ℕ subscript subscript 𝑎 𝑛 𝑛 ℕ (a_{n})_{n\in\mathbb{N}} et ( b n ) n ∈ ℕ subscript subscript 𝑏 𝑛 𝑛 ℕ (b_{n})_{n\in\mathbb{N}} deux suites d’entiers relatifs, convenons d’écrire:
a n ≃ b n similar-to-or-equals subscript 𝑎 𝑛 subscript 𝑏 𝑛 a_{n}\simeq b_{n} , lorsque la différence a n − b n subscript 𝑎 𝑛 subscript 𝑏 𝑛 a_{n}-b_{n} est bornée; a n ≈ b n subscript 𝑎 𝑛 subscript 𝑏 𝑛 a_{n}\approx b_{n} , lorsqu’elle est ultimement constante.
Cela posé, l’égalité précédente, focalisée sur les seuls paramètres structurels λ 𝜆 \lambda et μ 𝜇 \mu s’écrit:
x ( n ) ≈ μ ℓ n + λ n 𝑥 𝑛 𝜇 superscript ℓ 𝑛 𝜆 𝑛 x(n)\ \approx\ \mu\ell^{n}\ +\ \lambda n ,
et vaut identiquement si l’on remplace les ℓ ℓ \ell -groupes 𝒞 ℓ ( K n ) 𝒞 ℓ subscript 𝐾 𝑛 \,\mathcal{C}\!\ell(K_{n}) par leurs quotients respectifs d’exposant ℓ n superscript ℓ 𝑛 \ell^{n} (ou ℓ n + k superscript ℓ 𝑛 𝑘 \ell^{n+k} , pour k 𝑘 k fixé), comme expliqué dans [11 ] .
Soient maintenant S ¯ ¯ 𝑆 \bar{S} et T ¯ ¯ 𝑇 \bar{T} deux ensembles finis disjoints de places de K 𝐾 K ; et soit 𝒞 ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K n ) 𝒞 subscript superscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 subscript 𝐾 𝑛 \mathcal{C}\!\ell^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}(K_{n}) le pro-ℓ ℓ \ell -groupe des T ¯ ¯ 𝑇 \bar{T} -classes S ¯ ¯ 𝑆 \bar{S} -infinitésimales de K n subscript 𝐾 𝑛 K_{n} . Ce pro-ℓ ℓ \ell -groupe correspond, par la théorie ℓ ℓ \ell -adique du corps de classes (cf. [13 ] ), à la pro-ℓ ℓ \ell -extension abélienne maximale de K n subscript 𝐾 𝑛 K_{n} qui est non-ramifiée en dehors des places divisant celles de S ¯ ¯ 𝑆 \bar{S} et totalement décomposée aux places au-dessus de celles de T ¯ ¯ 𝑇 \bar{T} ; et c’est en particulier un ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -module de type fini. Son quotient d’exposant ℓ n superscript ℓ 𝑛 \ell^{n} , disons 𝒞 ℓ n ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K n ) superscript 𝒞 superscript ℓ 𝑛 superscript subscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 subscript 𝐾 𝑛 {}^{\ell^{n}}\!\mathcal{C}\!\ell_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}(K_{n}) , est ainsi un ℓ ℓ \ell -groupe; et on s’attend à ce que la ℓ ℓ \ell -valuation x \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( n ) superscript subscript 𝑥 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 𝑛 {x_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}(n)} de son ordre s’exprime asymptotiquement de façon simple à partir des invariants structurels du module d’Iwasawa:
𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) = lim ← 𝒞 ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K n ) superscript subscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 projective-limit 𝒞 superscript subscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 subscript 𝐾 𝑛 \mathcal{C}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})=\varprojlim\,\mathcal{C}\!\ell_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}(K_{n}) .
C’est le programme initié dans [11 ] , puis développé dans [16 ] . La formule attendue
x \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( n ) ≃ ρ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ n ℓ n + μ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ℓ n + λ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ n similar-to-or-equals superscript subscript 𝑥 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 𝑛 superscript subscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 𝑛 superscript ℓ 𝑛 superscript subscript 𝜇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 superscript ℓ 𝑛 superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 𝑛 x_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}(n)\ \simeq\ \rho_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}n\ell^{n}\ +\ \mu_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}\ell^{n}\ +\ \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}n ,
qui fait intervenir la quantité ρ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ = dim Λ 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) superscript subscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 subscript dimension Λ superscript subscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \rho_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}=\dim_{\Lambda}\,\mathcal{C}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) (i.e. la dimension sur le corps des fractions Φ Φ \Phi de Λ Λ \Lambda du Φ Φ \Phi -espace Φ ⊗ Λ 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript tensor-product Λ Φ superscript subscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \Phi\otimes_{\Lambda}\mathcal{C}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) ) ainsi que la ℓ ℓ \ell -valuation μ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ superscript subscript 𝜇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \mu_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}} et le degré λ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}} du polynôme caractéristique du sous-module de Λ Λ \Lambda -torsion 𝒯 \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) superscript subscript 𝒯 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \mathcal{T}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) de 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ superscript subscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \,\mathcal{C}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}} est cependant en défaut dans certains cas, comme repéré par Salle [20 ] . Plus précisément, les paramètres ρ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ subscript superscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \rho^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}} et μ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ superscript subscript 𝜇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \mu_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}} coïncident bien avec les invariants structurels, mais ce n’est pas toujours le cas pour les paramètres λ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}} .
Le résultat principal de [17 ] , corrigeant [16 ] , est le suivant:
Théorème (Jaulent–Maire–Perbet).
Il existe un entier relatif κ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}} tel que l’on ait le paramétrage:
x \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( n ) ≃ ρ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ n ℓ n + μ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ℓ n + ( λ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ − κ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ) n similar-to-or-equals superscript subscript 𝑥 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 𝑛 superscript subscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 𝑛 superscript ℓ 𝑛 superscript subscript 𝜇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 superscript ℓ 𝑛 superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 𝑛 x_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}(n)\ \simeq\ \rho_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}n\ell^{n}\ +\ \mu_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}\ell^{n}\ +\ (\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}-\kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}})n ,
Le but de la présente note est de rectifier les formules défectueuses de [13 ] , énoncées en termes de caractères, et de donner en particulier une formulation correcte des identités du miroir de Gras pour les caractères λ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}} attachés à la ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -extension cyclotomique d’un corps de nombres. Puis, dans un second temps, d’étudier le caractère de défaut κ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}} correspondant et d’en donner une interprétation arithmétique simple. Enfin, au moins sous certaines hypothèses, de le déterminer explicitement.
Pour ne pas alourdir cette étude, nous nous limitons au cas au cas ℓ ≠ 2 ℓ 2 \ell\neq 2 , techniquement plus facile, mais le cas ℓ = 2 ℓ 2 \ell=2 relève essentiellement des mêmes méthodes. Nous supposons que K 𝐾 K est une extension abélienne contenant 𝛍 ℓ superscript subscript 𝛍 ℓ absent \boldsymbol{\upmu}_{\ell}^{\phantom{*}} d’un sous-corps totalement réel F 𝐹 F , de groupe de Galois Δ Δ \Delta d’ordre étranger à ℓ ℓ \ell .
L’algèbre ℓ ℓ \ell -adique ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] est alors une algèbre semi-locale, produit direct des extensions non ramifiées Z φ = ℤ ℓ [ Δ ] e φ subscript 𝑍 𝜑 subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ subscript 𝑒 𝜑 Z_{\varphi}={\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta]e_{\varphi} de ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} ; et les idempotents primitifs e φ subscript 𝑒 𝜑 e_{\varphi} sont donnés à partir des caractères ℓ ℓ \ell -adiques irréductibles φ 𝜑 \varphi de Δ Δ \Delta par les formules classiques:
e φ = 1 d ∑ τ ∈ Δ φ ( τ − 1 ) τ subscript 𝑒 𝜑 1 𝑑 subscript 𝜏 Δ 𝜑 superscript 𝜏 1 𝜏 e_{\varphi}\,=\,\frac{1}{d}\sum_{\tau\in\Delta}\varphi(\tau^{-1})\tau .
De façon toute semblable, l’algèbre de groupe Λ [ Δ ] Λ delimited-[] Δ \Lambda[\Delta] s’écrit canoniquement comme produit:
Λ [ Δ ] = ⊕ φ Λ [ Δ ] e φ = ⊕ φ Λ φ Λ delimited-[] Δ subscript direct-sum 𝜑 Λ delimited-[] Δ subscript 𝑒 𝜑 subscript direct-sum 𝜑 subscript Λ 𝜑 \Lambda[\Delta]=\oplus_{\varphi}\,\Lambda[\Delta]e_{\varphi}=\oplus_{\varphi}\,\Lambda_{\varphi}\ .
Et, pour chaque caractère irréductible φ 𝜑 \varphi du groupe Δ Δ \Delta , la φ 𝜑 \varphi -composante Λ φ = Λ [ Δ ] e φ subscript Λ 𝜑 Λ delimited-[] Δ subscript 𝑒 𝜑 \Lambda_{\varphi}=\Lambda[\Delta]e_{\varphi} associée à l’idempotent e φ subscript 𝑒 𝜑 e_{\varphi} s’identifie à l’algèbre des séries formelles Z φ [ [ γ − 1 ] ] subscript 𝑍 𝜑 delimited-[] delimited-[] 𝛾 1 Z_{\varphi}[[\gamma-1]] en l’indéterminée γ − 1 𝛾 1 \gamma-1 .
Plus généralement, par action des idempotents primitifs e φ subscript 𝑒 𝜑 e_{\varphi} tout Λ [ Δ ] Λ delimited-[] Δ \Lambda[\Delta] -module noethérien X 𝑋 X se décompose naturellement comme somme directe de ses φ 𝜑 \varphi -composantes X φ = X e φ subscript 𝑋 𝜑 superscript 𝑋 subscript 𝑒 𝜑 X_{\varphi}=X^{e_{\varphi}} , chaque X φ subscript 𝑋 𝜑 X_{\varphi} étant pseudo-isomorphe, comme Λ φ subscript Λ 𝜑 \Lambda_{\varphi} -module noethérien à un unique Λ φ subscript Λ 𝜑 \Lambda_{\varphi} module élémentaire:
X φ ∼ Λ φ ρ φ ⊕ ( ⊕ i = 0 s φ Λ φ / f φ , i Λ φ ) ⊕ ( ⊕ j = 0 t φ Λ φ / ℓ m φ , i Λ φ ) similar-to subscript 𝑋 𝜑 direct-sum superscript subscript Λ 𝜑 subscript 𝜌 𝜑 superscript subscript direct-sum 𝑖 0 subscript 𝑠 𝜑 subscript Λ 𝜑 subscript 𝑓 𝜑 𝑖
subscript Λ 𝜑 superscript subscript direct-sum 𝑗 0 subscript 𝑡 𝜑 subscript Λ 𝜑 superscript ℓ subscript 𝑚 𝜑 𝑖
subscript Λ 𝜑 X_{\varphi}\sim\Lambda_{\varphi}^{\rho_{\varphi}}\oplus\big{(}\oplus_{i=0}^{s_{\varphi}}\Lambda_{\varphi}/f_{\varphi,i}\Lambda_{\varphi}\big{)}\oplus\big{(}\oplus_{j=0}^{t_{\varphi}}\Lambda_{\varphi}/\ell^{m_{\varphi,i}}\Lambda_{\varphi}\big{)} .
Notant alors P φ = ∏ j = 0 t φ ℓ m φ , j ∏ i = 0 s φ f φ , i ∈ ℤ φ [ γ − 1 ] subscript 𝑃 𝜑 superscript subscript product 𝑗 0 subscript 𝑡 𝜑 superscript ℓ subscript 𝑚 𝜑 𝑗
superscript subscript product 𝑖 0 subscript 𝑠 𝜑 subscript 𝑓 𝜑 𝑖
subscript ℤ 𝜑 delimited-[] 𝛾 1 P_{\varphi}=\prod_{j=0}^{t_{\varphi}}\ell^{m_{\varphi,j}}\prod_{i=0}^{s_{\varphi}}f_{\varphi,i}\ \in\mathbb{Z}_{\varphi}[\gamma-1] le polynôme caractéristique du sous-module de Λ φ subscript Λ 𝜑 \Lambda_{\varphi} -torsion de X φ subscript 𝑋 𝜑 X_{\varphi} , on obtient ainsi les trois invariants structurels ρ φ = dim Λ φ X φ subscript 𝜌 𝜑 subscript dimension subscript Λ 𝜑 subscript 𝑋 𝜑 \rho_{\varphi}=\dim_{\Lambda_{\varphi}}X_{\varphi} , μ φ = ν ℓ ( P φ ) subscript 𝜇 𝜑 subscript 𝜈 ℓ subscript 𝑃 𝜑 \mu_{\varphi}=\nu_{\ell}(P_{\varphi}) et λ φ = deg P φ subscript 𝜆 𝜑 deg subscript 𝑃 𝜑 \lambda_{\varphi}=\operatorname{deg}P_{\varphi} ,
qu’il est commode de coder globalement en introduisant les caractères structurels :
ρ = ∑ φ ρ φ φ , μ = ∑ φ μ φ φ , λ = ∑ φ λ φ φ formulae-sequence 𝜌 subscript 𝜑 subscript 𝜌 𝜑 𝜑 formulae-sequence 𝜇 subscript 𝜑 subscript 𝜇 𝜑 𝜑 𝜆 subscript 𝜑 subscript 𝜆 𝜑 𝜑 \rho=\sum_{\varphi}\rho_{\varphi}\ \varphi\ ,\qquad\mu=\sum_{\varphi}\mu_{\varphi}\ \varphi\ ,\qquad\lambda=\sum_{\varphi}\lambda_{\varphi}\ \varphi .
Appliquant cette construction au Λ [ Δ ] Λ delimited-[] Δ \Lambda[\Delta] -module noethérien 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) superscript subscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \,\mathcal{C}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) lorsque K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ = K F \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 𝐾 subscript 𝐹 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}=KF_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} provient d’une ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -extension arbitraire de F 𝐹 F , on définit ainsi les trois caractères structurels ρ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ subscript superscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \rho^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}} , μ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ subscript superscript 𝜇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \mu^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}} et λ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}} . Puis, en transposant mutatis mutandis le résultat de [17 ] rappelé plus haut aux φ 𝜑 \varphi -composantes des groupes 𝒞 ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K n ) 𝒞 subscript superscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 subscript 𝐾 𝑛 \,\mathcal{C}\!\ell^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}(K_{n}) , on obtient immédiatement:
Théorème 1 (Théorème des paramètres).
Soient ℓ ℓ \ell un nombre premier impair et K / F 𝐾 𝐹 K/F une extension abélienne de corps de nombres, de degré d 𝑑 d étranger à ℓ ℓ \ell , puis F \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ = ⋃ F n subscript 𝐹 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐹 𝑛 F_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}=\bigcup F_{n} une ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -extension arbitraire de F 𝐹 F et K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ = ⋃ K n subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 𝑛 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}=\bigcup K_{n} , avec [ K n : K ] = [ F n : F ] = ℓ n [K_{n}:K]=[F_{n}:F]=\ell^{n} , de sorte qu’on a: Δ = Gal ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / F \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ≃ Gal ( K / F ) Δ Gal subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐹 \vstretch 8 \hstretch 8 similar-to-or-equals Gal 𝐾 𝐹 \Delta=\operatorname{Gal}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/F_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})\simeq\operatorname{Gal}(K/F) . Soit enfin γ 𝛾 \gamma un générateur topologique du groupe procyclique Γ = Gal ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / K ) ≃ Gal ( F \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / F ) Γ Gal subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 𝐾 similar-to-or-equals Gal subscript 𝐹 \vstretch 8 \hstretch 8 𝐹 \Gamma=\operatorname{Gal}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/K)\simeq\operatorname{Gal}(F_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/F) et Λ = ℤ ℓ [ [ γ − 1 ] ] Λ subscript ℤ ℓ delimited-[] delimited-[] 𝛾 1 \Lambda={\mathbb{Z}_{\ell}}[[\gamma-1]] l’algèbre d’Iwasawa associée.
Deux ensembles finis disjoints S ¯ ¯ 𝑆 \bar{S} et T ¯ ¯ 𝑇 \bar{T} de places de F 𝐹 F étant donnés, notons ρ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ subscript superscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \rho^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}} , μ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ subscript superscript 𝜇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \mu^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}} et λ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}} les caractères structurels pour sa structure de Λ [ Δ ] Λ delimited-[] Δ \Lambda[\Delta] -module attachés à la limite projective (pour la norme) 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) = lim ← 𝒞 ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K n ) subscript superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 projective-limit 𝒞 subscript superscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 subscript 𝐾 𝑛 \,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})=\varprojlim\,\mathcal{C}\!\ell^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}(K_{n}) des (pro)-ℓ ℓ \ell -groupes de T ¯ ¯ 𝑇 \bar{T} -classes S ¯ ¯ 𝑆 \bar{S} -infinitésimales des corps K n subscript 𝐾 𝑛 K_{n} .
Il existe alors un caractère ℓ ℓ \ell -adique virtuel κ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}} de Δ Δ \Delta tel que la ℓ ℓ \ell -valuation x \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( n ) φ subscript superscript 𝑥 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 subscript 𝑛 𝜑 x^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}(n)_{\varphi} de la φ 𝜑 \varphi -composante du quotient d’exposant ℓ n superscript ℓ 𝑛 \ell^{n} de 𝒞 ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( K n ) 𝒞 subscript superscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 subscript 𝐾 𝑛 \,\mathcal{C}\!\ell^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}(K_{n}) soit donnée asymptotiquement par l’identité:
x \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ ( n ) φ ≈ < ρ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ , φ > n ℓ n + < μ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ , φ > ℓ n + < λ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ − κ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ , φ > n x^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}(n)_{\varphi}\ \approx\ <\rho^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}},\varphi>n\ell^{n}\ +\ <\mu^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}},\varphi>\ell^{n}\ +\ <\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}-\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}},\varphi>n .
Nous nous proposons dans ce qui suit de préciser le caractère de défaut κ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}} lorsque le corps F 𝐹 F est totalement réel, F \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐹 \vstretch 8 \hstretch 8 F_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} sa ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -extension cyclotomique et K / F 𝐾 𝐹 K/F à conjugaison complexe, i.e. pour K 𝐾 K extension quadratique totalement imaginaire d’un sur-corps K ¯ ¯ 𝐾 \bar{K} de F 𝐹 F totalement réel.
Remarque. Le produit scalaire < φ , φ > <\varphi,\varphi> est le degré deg φ = [ Z φ : ℤ ℓ ] \operatorname{deg}\varphi=[Z_{\varphi}:{\mathbb{Z}_{\ell}}] du caractère ℓ ℓ \ell -adique irréductible φ 𝜑 \varphi . Il vaut 1 1 1 si et seulement si φ 𝜑 \varphi est absolument irréductible; par exemple pour d ∣ ( ℓ − 1 ) conditional 𝑑 ℓ 1 d\mid(\ell-1) .
2 Conséquence des identités du miroir de Gras
Nous nous plaçons désormais sous les hypothèses générales du Théorème principal 3 : ℓ ℓ \ell est impair, K / F 𝐾 𝐹 K/F est à conjugaison complexe, K 𝐾 K contient les racines ℓ ℓ \ell -ièmes de l’unité, F \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐹 \vstretch 8 \hstretch 8 F_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} est la ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -extension cyclotomique de F 𝐹 F et S ⊔ T square-union 𝑆 𝑇 S\sqcup T contient l’ensemble L 𝐿 L des places au-dessus de ℓ ℓ \ell .
Dans ce contexte les identités du miroir de Gras (cf. [2 , 14 ] ) mettent en reflet les sous-groupes de ℓ n superscript ℓ 𝑛 \ell^{n} -torsion respectifs des pro-ℓ ℓ \ell -groupes de S 𝑆 S -classes T 𝑇 T -infinitésimales et de T 𝑇 T -classes S 𝑆 S -infinitésimales attachés aux étages finis K n subscript 𝐾 𝑛 K_{n} de la tour cyclotomique.
Précisons quelques notations: pour chaque place 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8 {\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} de F \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐹 \vstretch 8 \hstretch 8 F_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , désignons par Δ 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript Δ subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8 \Delta_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}} le sous-groupe de décomposition de 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8 {\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} dans Δ = Gal ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / F \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) Δ Gal subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐹 \vstretch 8 \hstretch 8 \Delta=\operatorname{Gal}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/F_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) (qui ne dépend que de la place 𝔭 𝔭 {\mathfrak{p}} de F 𝐹 F au-dessous de 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8 {\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} ); notons χ 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript superscript 𝜒 absent subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8 \chi^{\phantom{*}}_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}} l’induit à Δ Δ \Delta du caractère unité de Δ 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript Δ subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8 \Delta_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}} ; posons enfin:
χ \vstretch .7 \hstretch .7 S = ∑ 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ∈ S \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ χ 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ & χ \vstretch .7 \hstretch .7 T = ∑ 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ∈ T \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ χ 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ formulae-sequence subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝑆 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝜒 absent subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8
subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 subscript subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝑇 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝜒 absent subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8 \chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=\sum_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\in S_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}}\chi^{\phantom{*}}_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}}\qquad\&\qquad\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{T}}}=\sum_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\in T_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}}\chi^{\phantom{*}}_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}} ,
où la somme porte sur les places de F \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐹 \vstretch 8 \hstretch 8 F_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} au-dessus de S 𝑆 S et T 𝑇 T respectivement.
Introduisons le caractère de Teichmüller ω 𝜔 \omega , défini ici comme le caractère de l’action de Δ Δ \Delta sur le module de Tate 𝕋 ℓ = lim ← 𝛍 ℓ n subscript 𝕋 ℓ projective-limit subscript 𝛍 superscript ℓ 𝑛 \mathbb{T}_{\ell}=\varprojlim\boldsymbol{\upmu}_{\ell^{n}} ; notons χ \vstretch .7 \hstretch .7 − 1 superscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 1 \chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{-1}}} le contragrédient d’un caractère χ 𝜒 \chi , donné par σ ↦ χ ( σ \vstretch .7 \hstretch .7 − 1 ) maps-to 𝜎 𝜒 superscript 𝜎 \vstretch 7 \hstretch 7 1 \sigma\mapsto\chi(\sigma^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{-1}}}) ; et écrivons
χ ↦ χ ∗ = ω χ \vstretch .7 \hstretch .7 − 1 maps-to 𝜒 superscript 𝜒 𝜔 superscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 1 \chi\mapsto\chi^{*}=\omega\chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{-1}}}
l’involution du miroir. Cela étant, il vient:
Théorème 4 (Théorème de réflexion).
Si le nombre premier ℓ ℓ \ell est impair, si K 𝐾 K contient le groupe 𝛍 ℓ subscript 𝛍 ℓ \boldsymbol{\upmu}_{\ell} des racines ℓ ℓ \ell -ièmes de l’unité, et si la réunion S ¯ T ¯ ¯ 𝑆 ¯ 𝑇 \bar{S}\bar{T} contient l’ensemble L 𝐿 L des places de F 𝐹 F au-dessus de ℓ ℓ \ell , les caractères intervenant dans le Théorème des paramètres satisfont les identités:
λ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ − κ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ − 1 ) = ( λ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ − κ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 S ¯ + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 T ¯ − 1 ) ) ∗ subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 1 superscript subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 ¯ 𝑇 1 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}-\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}-1)\,=\,\big{(}\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}-\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{S}}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{T}}}}-1)\big{)}^{*} .
Preuve. C’est exactement l’assertion ( i i i ) 𝑖 𝑖 𝑖 (iii) du Théorème 2.6 de [14 ] , une fois corrigés les caractères structurels λ 𝜆 \lambda des défauts κ 𝜅 \kappa , conformément au Théorème des paramètres plus haut.
Corollaire 5 .
Pour tout couple ( S , T ) 𝑆 𝑇 (S,T) d’ensembles disjoints de places modérées, il vient:
λ \vstretch .7 \hstretch .7 T \vstretch .7 \hstretch .7 S L = λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S L = ( λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S L − 1 ) ) ∗ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 superscript superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 1 \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{T}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}=\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}=\big{(}\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}-1)\big{)}^{*} .
λ \vstretch .7 \hstretch .7 T \vstretch .7 \hstretch .7 S L = λ \vstretch .7 \hstretch .7 T \vstretch .7 \hstretch .7 L + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S − 1 ) ∗ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 1 \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{T}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{T}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-1)^{*} .
Preuve. Les places modérées (i.e. ne divisant pas ℓ ℓ \ell ) étant sans inertie au-dessus de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , il vient 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 T \vstretch .7 \hstretch .7 S L ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) = 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S L ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) superscript subscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \,\mathcal{C}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{T}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})=\mathcal{C}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) , donc λ \vstretch .7 \hstretch .7 T \vstretch .7 \hstretch .7 S L = λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S L superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{T}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}=\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}} ; puis, en vertu du cas spécial κ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S L = − 1 superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 1 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}=-1 :
λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S L = λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S L − κ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S L + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ − 1 ) = ( λ \vstretch .7 \hstretch .7 S L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ − κ \vstretch .7 \hstretch .7 S L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S L − 1 ) ) ∗ subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 1 superscript superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 1 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}=\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}-\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}-1)=\big{(}\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}-\kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}-1)\big{)}^{*} .
Et, 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 S L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) étant un Λ Λ \Lambda -module de torsion, on a: ρ \vstretch .7 \hstretch .7 S L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ = 0 superscript subscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 0 \rho_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}=0 , donc κ \vstretch .7 \hstretch .7 S L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ = 0 superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 0 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{SL}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}=0 ; d’où le résultat.
Corollaire 6 .
Pour tout couple ( S , T ) 𝑆 𝑇 (S,T) d’ensembles disjoints de places modérées, il vient de même:
λ \vstretch .7 \hstretch .7 T L \vstretch .7 \hstretch .7 S = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S − 1 − κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ) ∗ subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 𝐿 subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 superscript subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 1 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{TL}}}=\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-1-\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}})^{*} .
Preuve. 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) est un Λ Λ \Lambda -module de torsion; d’où ρ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S = 0 superscript subscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 0 \rho_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=0 et κ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S = 0 superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 0 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=0 ; puis, comme plus haut:
λ \vstretch .7 \hstretch .7 T L \vstretch .7 \hstretch .7 S + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 L − 1 ) = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 L − 1 ) = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S − κ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 L − 1 ) = ( λ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L − κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S − 1 ) ) ∗ subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 𝐿 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 1 subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 1 subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 1 superscript subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 1 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{TL}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}-1)=\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}-1)=\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}-\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}-1)=\big{(}\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-1)\big{)}^{*} .
Les places modérées étant sans inertie au-dessus de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , il vient 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) = 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) superscript subscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \,\mathcal{C}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})=\mathcal{C}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) donc λ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L = λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}} :
λ \vstretch .7 \hstretch .7 T L \vstretch .7 \hstretch .7 S + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 L − 1 ) = ( λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L − κ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L − ( κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L − κ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ) + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S − 1 ) ) ∗ subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 𝐿 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 1 superscript subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 1 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{TL}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}-1)=\big{(}\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}-\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}-(\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}})+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-1)\big{)}^{*} ,
λ \vstretch .7 \hstretch .7 T L \vstretch .7 \hstretch .7 S + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 L − 1 ) = ( λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L − κ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L − ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ − 1 ) − κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S − 1 ) ) ∗ subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 𝐿 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 1 superscript subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 1 superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 1 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{TL}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}-1)=\big{(}\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}-\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}-(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}-1)-\kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-1)\big{)}^{*} ,
via κ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L = − 1 superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 1 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=-1 en vertu du cas spécial; et finalement, par κ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ = ρ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ = 0 subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript superscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 0 \kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=\rho^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=0 :
λ \vstretch .7 \hstretch .7 T L \vstretch .7 \hstretch .7 S + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 L − 1 ) = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 L − 1 ) + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S − 1 − κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ) ∗ subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 𝐿 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 1 subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 1 superscript subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 1 superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{TL}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}-1)=\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}-1)+(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-1-\kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}})^{*} .
Définition 7 .
Nous disons que κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L = ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S − 1 ) − ( λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S − λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ) ∗ superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 1 superscript superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=(\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-1)-(\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}})^{*}
est le caractère de défaut attaché à l’ensemble de places modérées S 𝑆 S dans l’involution du miroir.
Tout le problème est alors d’évaluer précisément κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}} et de l’interpréter arithmétiquement.
3 Étude des composantes réelles et imaginaires
Notons τ ¯ ∈ Δ ¯ 𝜏 Δ \bar{\tau}\in\Delta la conjugaison complexe. Il est habituel de dire qu’un caractère ℓ ℓ \ell -adique est réel lorsque tous ses facteurs absolument irréductibles prennent la valeur + 1 1 +1 en τ ¯ ¯ 𝜏 \bar{\tau} ; qu’il est imaginaire lorsque tous prennent la valeur − 1 1 -1 ; et de décomposer chaque caractère ℓ ℓ \ell -adique comme somme χ = χ \vstretch .7 \hstretch .7 ⊕ + χ \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ 𝜒 superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \chi=\chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\oplus}}}+\chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} de ses composantes réelles et imaginaires.
Par exemple, il résulte de la finitude bien connue du défaut de Leopoldt dans la ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -extension cyclotomique (cf. e.g. [22 ] ) que le caractère ρ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L = ρ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L subscript superscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript superscript 𝜌 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 \rho^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=\rho^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}} est imaginaire. En particulier, hors le cas spécial, il suit: 0 ⩽ κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊕ ⩽ ℓ e ρ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊕ = 0 0 subscript superscript 𝜅 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 direct-sum \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript ℓ 𝑒 subscript superscript 𝜌 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 direct-sum \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 0 0\leqslant\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\oplus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}\leqslant\ell^{e}\rho^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\oplus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=0 , donc, en vertu du Corollaire 5 :
Proposition 8 .
En dehors du cas spécial S = ∅ 𝑆 S=\emptyset , où l’on a κ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L = − 1 superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 1 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=-1 , la composante réelle du caractère de défaut κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} est triviale pour tout ensemble fini S 𝑆 S de places modérées:
κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊕ = 0 subscript superscript 𝜅 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 direct-sum \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 0 \kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\oplus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=0 .
En particulier, alors que pour tout ensemble fini T 𝑇 T disjoint de S 𝑆 S de places modérées, on a:
λ \vstretch .7 \hstretch .7 T L \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊖ = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊖ = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ⊖ + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊕ − 1 ) ∗ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 symmetric-difference superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 symmetric-difference superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference superscript superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum 1 \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{TL}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\ominus}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\ominus}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset\,\ominus}}}+(\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\oplus}}}-1)^{*} ,
la composante imaginaire κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ subscript superscript 𝜅 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} du défaut peut être non-triviale et l’on a seulement:
0 ⩽ λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊕ − λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ⊕ = ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S ∗ − κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ∗ ) \vstretch .7 \hstretch .7 ⊕ ⩽ χ \vstretch .7 \hstretch .7 S ∗ \vstretch .7 \hstretch .7 ⊕ 0 superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 direct-sum superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum superscript superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿
limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 absent limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum 0\leqslant\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\oplus}}}-\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset\,\oplus}}}=(\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{*}-\kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}\,*})^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\oplus}}}\leqslant\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{*\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\oplus}}} .
De façon générale, le caractère structurel λ \vstretch .7 \hstretch .7 T \vstretch .7 \hstretch .7 S subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{T}}} est indépendant des places modérées intervenant dans T 𝑇 T . C’est également le cas des places sauvages pour les composantes réelles sous la conjecture de Leopoldt en vertu de la généralisation suivante d’un résultat de Greenberg ([4 ] , Prop. 1):
Théorème 9 .
Pour K ¯ ¯ 𝐾 \bar{K} totalement réel et sous la conjecture de Leopoldt pour ℓ ℓ \ell à chaque étage fini de la ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -tour cyclotomique K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / K ¯ subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 ¯ 𝐾 \bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/\bar{K} , le sous-module du pro-ℓ ℓ \ell -groupe 𝒞 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) = lim ← 𝒞 ℓ S ( K ¯ n ) superscript 𝒞 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 projective-limit 𝒞 superscript ℓ 𝑆 subscript ¯ 𝐾 𝑛 \,\mathcal{C}^{S}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})=\varprojlim\,\mathcal{C}\!\ell^{S}(\bar{K}_{n}) construit sur les places au-dessus de ℓ ℓ \ell est fini pour tout ensemble fini S 𝑆 S de places modérées.
En particulier, dans le contexte de cette note, on a l’égalité: λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊕ = λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊕ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 direct-sum superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 direct-sum \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\oplus}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\oplus}}} .
Preuve. La propriété annoncée étant asymptotique, ce n’est pas restreindre la généralité que de supposer (pour cette démonstration) que les places au-dessus de ℓ ℓ \ell se ramifient totalement dans K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / K ¯ subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 ¯ 𝐾 \bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/\bar{K} . Or, sous cette hypothèse, les classes de rayons modulo S 𝑆 S des places de K ¯ n subscript ¯ 𝐾 𝑛 \bar{K}_{n} au-dessus de ℓ ℓ \ell sont invariantes par le groupe de Galois Γ n = Gal ( K ¯ n / K ¯ ) subscript Γ 𝑛 Gal subscript ¯ 𝐾 𝑛 ¯ 𝐾 \Gamma_{\!n}=\operatorname{Gal}(\bar{K}_{n}/\bar{K}) . Tout revient donc à vérifier que les classes ambiges de rayons modulo S 𝑆 S restent bornées lorsqu’on monte la tour K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / K ¯ subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 ¯ 𝐾 \bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/\bar{K} .
La formule des classes ambiges, écrite pour les ℓ ℓ \ell -groupes de classes S 𝑆 S -infinitésimales (cf. [11 ] , Cor. II.2.35, ou l’appendice infra pour plus de détails) donne ici:
| 𝒞 ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ n ) Γ n | = | 𝒞 ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ ) | ∏ e 𝔭 ( \vstretch .7 \hstretch .7 K ¯ n / K ¯ ) [ K ¯ n : K ¯ ] ( ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ ) : ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ ) ∩ N K ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 n / K ¯ ( ℛ K ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 n ) ) |\,\mathcal{C}\!\ell^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,S}}}(\bar{K}_{n})^{\Gamma_{\!n}}|=|\,\mathcal{C}\!\ell^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,S}}}(\bar{K})|\;\frac{\prod e_{\mathfrak{p}}(\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\bar{K}_{n}/\bar{K}}})}{[\bar{K}_{n}:\bar{K}]\,\big{(}\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K}):\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K})\cap N_{\bar{K}{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{n\!}}}/\!\bar{K}}(\mathcal{R}_{\bar{K}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{n}}}})\big{)}}
Dans celle-ci le produit des indices de ramification e 𝔭 ( K ¯ n / K ¯ ) subscript 𝑒 𝔭 subscript ¯ 𝐾 𝑛 ¯ 𝐾 e_{\mathfrak{p}}(\bar{K}_{n}/\bar{K}) au numérateur est tout simplement l’indice normique ( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ ) : N K \vstretch .7 \hstretch .7 n / K ¯ ( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 n ) ) ) : subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 ¯ 𝐾 subscript 𝑁 subscript 𝐾 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑛 ¯ 𝐾 subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑛 \big{(}\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}):N_{K_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{n\!}}}/\!\bar{K}}(\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{n}}}))\big{)} , où 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}} désigne le groupe des unités semi-locales attachées aux places de L 𝐿 L ; et ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ ) superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ¯ 𝐾 \,\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K}) au dénominateur est le ℓ ℓ \ell -groupe des unités S 𝑆 S -infinitésimales.
Maintenant, sous la conjecture de Leopoldt, ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ ) superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ¯ 𝐾 \,\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K}) s’identifie par le morphisme canonique de semi-localisation à un sous-module d’indice fini du noyau 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ∗ ( K ¯ ) superscript subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 ¯ 𝐾 \,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{*}(\bar{K}) de la norme N K ¯ / ℚ subscript 𝑁 ¯ 𝐾 ℚ N_{\bar{K}/\mathbb{Q}} dans 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ ) subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 ¯ 𝐾 \,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}) . Nous pouvons donc, à un borné près, remplacer le quotient à droite par
( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ ) : N K ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 n / K ¯ ( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 n ) ) ) [ K ¯ n : K ¯ ] ( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ∗ ( K ¯ ) : N K ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 n / K ¯ ( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ∗ ( K ¯ \vstretch .7 \hstretch .7 n ) ) ) = 1 . \frac{\big{(}\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}):N_{\bar{K}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{n\!}}}/\!\bar{K}}(\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{n}}}))\big{)}}{[\bar{K}_{n}:\bar{K}]\,\big{(}\,\mathcal{U}^{*}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}):N_{\bar{K}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{n\!}}}/\!\bar{K}}(\mathcal{U}^{*}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{n}}}))\big{)}}=1.
Corollaire 10 .
En dehors du cas spécial et sous la conjecture de Leopoldt dans K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , le caractère de défaut κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}} est donné par:
κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L = [ χ \vstretch .7 \hstretch .7 S − ( λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S − λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ) ∗ ] \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ = [ χ \vstretch .7 \hstretch .7 S − ( λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S − λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ) ∗ ] \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript delimited-[] subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference superscript delimited-[] subscript superscript 𝜒 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=[\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-(\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}-\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}})^{*}]^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}=[\chi^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}-(\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}-\lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}})^{*}]^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} ,
où λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}} est le caractère structurel attaché à la limite projective des ℓ ℓ \ell -groupes de classes 𝒞 ℓ ( K ¯ n ) 𝒞 ℓ subscript ¯ 𝐾 𝑛 \,\mathcal{C}\!\ell(\bar{K}_{n}) des sous-corps totalement réels K ¯ n subscript ¯ 𝐾 𝑛 \bar{K}_{n} et λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S subscript superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}} à celle des ℓ ℓ \ell -groupes 𝒞 ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ n ) 𝒞 superscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript ¯ 𝐾 𝑛 \,\mathcal{C}\!\ell^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,S}}}(\bar{K}_{n}) de classes de rayons modulo S 𝑆 S .
4 Interprétation galoisienne du caractère de défaut
Pour interpréter κ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}} , appuyons-nous sur la théorie ℓ ℓ \ell -adique du corps de classes (cf. [13 ] ).
Rappelons que, pour tout ensemble fini Σ Σ \Sigma de places d’un corps de nombres N 𝑁 N , le pro-ℓ ℓ \ell -groupe d’idèles associé à la pro-ℓ ℓ \ell -extension abélienne Σ Σ \Sigma -ramifiée maximale H \vstretch .7 \hstretch .7 Σ ( N ) superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 Σ 𝑁 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\Sigma}}}(N) de N 𝑁 N est le produit 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 Σ ℛ superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 Σ ℛ \mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\Sigma}}}\mathcal{R} , avec
𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 Σ = ∏ 𝔭 ∉ Σ 𝒰 𝔭 superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 Σ subscript product 𝔭 Σ subscript 𝒰 𝔭 \mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\Sigma}}}=\prod_{{\mathfrak{p}}\notin\Sigma}\,\mathcal{U}_{\mathfrak{p}} et ℛ = ℤ ℓ ⊗ ℤ N × ℛ subscript tensor-product ℤ subscript ℤ ℓ superscript 𝑁 \mathcal{R}={\mathbb{Z}_{\ell}}\otimes_{\mathbb{Z}}N^{\times}
où 𝒰 𝔭 = lim ← U 𝔭 / U 𝔭 ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 k subscript 𝒰 𝔭 projective-limit subscript 𝑈 𝔭 superscript subscript 𝑈 𝔭 superscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑘 \,\mathcal{U}_{\mathfrak{p}}=\varprojlim U_{\mathfrak{p}}/U_{\mathfrak{p}}^{\ell^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{k}}}} est le pro-ℓ ℓ \ell -groupe des unités en 𝔭 𝔭 {\mathfrak{p}} et ℛ ℛ \mathcal{R} celui des idèles principaux.
Posant:
𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 Σ = ∏ 𝔭 ∈ Σ 𝒰 𝔭 subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 Σ subscript product 𝔭 Σ subscript 𝒰 𝔭 \mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\Sigma}}}=\prod_{{\mathfrak{p}}\in\Sigma}\,\mathcal{U}_{\mathfrak{p}} .
on obtient l’isomorphisme:
Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( N ) / H \vstretch .7 \hstretch .7 S ( N ) ) ≃ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S ℛ / 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L S ℛ ≃ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L / ( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ∩ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L S ℛ ) ≃ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L / p \vstretch .7 \hstretch .7 L ( ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S ) similar-to-or-equals Gal superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 𝑁 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑁 superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ℛ superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 ℛ similar-to-or-equals subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 ℛ similar-to-or-equals subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}(N)/H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(N))\simeq\,\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}\mathcal{R}/\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}\mathcal{R}\simeq\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}/(\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}\cap\,\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}\mathcal{R})\simeq\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}/p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}) .
Dans celui-ci p \vstretch .7 \hstretch .7 L subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}} est le morphisme canonique de semi-localisation, ℰ = ℤ ℓ ⊗ ℤ E ℰ subscript tensor-product ℤ subscript ℤ ℓ 𝐸 \mathcal{E}={\mathbb{Z}_{\ell}}\otimes_{\mathbb{Z}}E est le ℓ ℓ \ell -adifié du groupe des unités et ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S = ℰ ∩ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ℰ superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \,\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=\mathcal{E}\cap\,\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} son sous-groupe S 𝑆 S -infinitésimal. De façon semblable, il vient:
Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( N ) / H \vstretch .7 \hstretch .7 L ( N ) ) ≃ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ℛ / 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L S ℛ ≃ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S / ( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S ∩ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L S ℛ ) ≃ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S / p \vstretch .7 \hstretch .7 S ( ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 L ) ≃ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S similar-to-or-equals Gal superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 𝑁 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑁 superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 ℛ superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 ℛ similar-to-or-equals subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 ℛ similar-to-or-equals subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 similar-to-or-equals subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}(N)/H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(N))\simeq\,\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}\mathcal{R}/\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}\mathcal{R}\simeq\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}/(\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}\cap\,\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}\mathcal{R})\simeq\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}/p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}})\simeq\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} ,
avec ici ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 L = 1 superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 1 \,\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=1 , dès que le corps N 𝑁 N vérifie la conjecture de Leopoldt en ℓ ℓ \ell (cf. [13 ] , §2.3). Et enfin:
Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( N ) / H \vstretch .7 \hstretch .7 L ( N ) H \vstretch .7 \hstretch .7 S ( N ) ) ≃ ( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ℛ ∩ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S ℛ / 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L S ℛ ) ≃ ( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S ∩ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S ℛ ) / ( 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S ∩ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L S ℛ ) ≃ p \vstretch .7 \hstretch .7 S ( ℰ ) similar-to-or-equals Gal superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 𝑁 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑁 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑁 superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 ℛ superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ℛ superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 ℛ similar-to-or-equals subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ℛ subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 ℛ similar-to-or-equals subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ℰ \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}(N)/H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(N)H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(N))\simeq(\,\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}\mathcal{R}\cap\,\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}\mathcal{R}/\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}\mathcal{R})\simeq(\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}\cap\,\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}\mathcal{R})/(\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}\cap\,\mathcal{U}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}\mathcal{R})\simeq p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\mathcal{E}) ,
toujours sous la conjecture de Leopoldt dans N 𝑁 N .
Appliquant cela aux étages finis K ¯ n subscript ¯ 𝐾 𝑛 \bar{K}_{n} de la ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -extension cyclotomique du sous-corps réel K ¯ ¯ 𝐾 \bar{K} de K 𝐾 K et passant à la limite projective pour la norme, nous obtenons les isomorphismes de Λ [ Δ ] Λ delimited-[] Δ \Lambda[\Delta] -modules:
Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) / H \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ) ≃ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S similar-to-or-equals Gal superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript ← 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})/H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}))\simeq\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{U}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} , Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) / H \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) H \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ) ≃ p \vstretch .7 \hstretch .7 S ( ℰ ) similar-to-or-equals Gal superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ← ℰ \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})/H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}))\simeq p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{E}}) ,
Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) / H \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ) ≃ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L / p \vstretch .7 \hstretch .7 L ( ℰ ) \vstretch .7 \hstretch .7 S \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})/H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}))\simeq\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{U}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}/p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{E}}{}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}) ,
où ℰ = lim ← ℰ ( K ¯ n ) ← ℰ projective-limit ℰ subscript ¯ 𝐾 𝑛 \overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{E}}=\varprojlim\,\mathcal{E}(\bar{K}_{n}) est la limite projective des groupes d’unités; 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L = lim ← 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ n ) subscript ← 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 projective-limit subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 𝑛 \overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{U}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=\varprojlim\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{n}) celle des groupes d’unités locales attachées aux places au-dessus de ℓ ℓ \ell
; et 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S = lim ← 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ n ) ≃ ∏ 𝔭 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ∈ S lim ← μ 𝔭 n subscript ← 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 projective-limit subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript ¯ 𝐾 𝑛 similar-to-or-equals subscript product subscript 𝔭 \vstretch 8 \hstretch 8 𝑆 projective-limit subscript 𝜇 subscript 𝔭 𝑛 \,\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{U}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=\varprojlim\,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K}_{n})\simeq\prod_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\in S}\,\varprojlim\,\mu_{{\mathfrak{p}}_{n}} est un ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] -module projectif de caractère ω χ \vstretch .7 \hstretch .7 S = ω χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 − 1 = χ \vstretch .7 \hstretch .7 S ∗ 𝜔 superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 absent 𝜔 superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 1 superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \omega\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\phantom{*}}=\omega\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{-1}}}=\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{*} .
Écrivant alors 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 L = 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ≃ 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) \vstretch .7 \hstretch .7 ⊕ superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 similar-to-or-equals superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum \,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=\,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})\simeq\,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\!}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\oplus}}} ,
𝒞 = 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ≃ 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) \vstretch .7 \hstretch .7 ⊕ 𝒞 superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 similar-to-or-equals superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 superscript subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum \,\mathcal{C}=\,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})\simeq\,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset\!}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\oplus}}} ,
𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 S = 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ≃ 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) \vstretch .7 \hstretch .7 ⊕ superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 similar-to-or-equals superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum \,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=\,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\!}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})\simeq\,\mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\!}}}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\oplus}}} , nous obtenons le diagramme galoisien:
H \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) H \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) H \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) H \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) H \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} p \vstretch .7 \hstretch .7 S ( ℰ ) subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ← ℰ p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{E}}) 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S subscript ← 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{U}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L / p \vstretch .7 \hstretch .7 L ( ℰ ) \vstretch .7 \hstretch .7 S \overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{U}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}/p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{E}}{}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}) 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 L superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}} 𝒞 \vstretch .7 \hstretch .7 S superscript 𝒞 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \mathcal{C}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} 𝒞 𝒞 \mathcal{C}
où chacun des six groupes de Galois représentés est un Λ | Δ ] \Lambda|\Delta] -module noethérien. De l’isomorphisme Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) / H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ) ≃ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S / p \vstretch .7 \hstretch .7 S ( ℰ ) similar-to-or-equals Gal superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript ← 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ← ℰ \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})/H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}))\simeq\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{U}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}/p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{E}}) , nous tirons donc en vertu du Corollaire 10 :
Proposition 11 .
Le reflet κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ∗ superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿
\kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}*} du caractère de défaut κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}} est le caractère du ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] -module projectif Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) / H \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) H \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ) ≃ p \vstretch .7 \hstretch .7 S ( ℰ ) ⊂ 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 S similar-to-or-equals Gal superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 ← ℰ subscript ← 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})/H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}))\simeq p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{E}})\subset\overset{{}_{\leftarrow}}{\mathcal{U}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} .
5 Diagrammes pseudo-exacts
Définition 12 .
Nous disons que deux sous-corps A 𝐴 A et B 𝐵 B de ℚ ¯ ¯ ℚ \bar{\mathbb{Q}} sont pseudo-équivalents, ce que nous écrivons A ≍ B asymptotically-equals 𝐴 𝐵 A\asymp B , lorsqu’ils sont de degré fini sur un même sous-corps; autrement dit lorsque leur compositum A B 𝐴 𝐵 AB est de degré fini sur leur intersection: [ A B : A ∩ B ] < ∞ [AB:A\cap B]<\infty .
Remarque. La pseudo-équivalence A ≍ B asymptotically-equals 𝐴 𝐵 A\asymp B définit une partition de l’ensemble des sous-corps de ℚ ¯ ¯ ℚ \bar{\mathbb{Q}} :
– La classe de ℚ ℚ \mathbb{Q} est l’ensemble des extensions finies de ℚ ℚ \mathbb{Q} , i.e. l’ensemble des corps de nombres.
– La classe de ℚ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript ℚ \vstretch 8 \hstretch 8 \mathbb{Q}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} est formée des extensions finies de ℚ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript ℚ \vstretch 8 \hstretch 8 \mathbb{Q}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , i.e. des extensions N \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ = N ℚ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝑁 \vstretch 8 \hstretch 8 𝑁 subscript ℚ \vstretch 8 \hstretch 8 N_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}=N\mathbb{Q}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} où N 𝑁 N est un corps de nombres: ce sont exactement les corps surcirculaires au sens de [15 ] .
Exemple. Le Théorème 9 affirme sous la conjecture de Leopoldt que, pour tout ensemble fini S 𝑆 S de places modérées de K ¯ ¯ 𝐾 \bar{K} totalement réel, la pro-ℓ ℓ \ell -extension abélienne S 𝑆 S -ramifiée maximale H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) de K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} est pseudo-équivalente à sa sous-extension L 𝐿 L -décomposée: H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ≍ H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) asymptotically-equals subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})\asymp H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) .
Définition 13 .
Nous disons enfin qu’un quadruplet ( A , B , C , D ) 𝐴 𝐵 𝐶 𝐷 (A,B,C,D) de sous-corps de ℚ ¯ ¯ ℚ \bar{\mathbb{Q}} est pseudo-exact lorsqu’on a simultanément: A ≍ B C asymptotically-equals 𝐴 𝐵 𝐶 A\asymp BC et D ≍ B ∩ C asymptotically-equals 𝐷 𝐵 𝐶 D\asymp B\cap C .
Revenons maintenant au contexte qui nous intéresse: ℓ ℓ \ell est un nombre premier impair; K / F 𝐾 𝐹 K/F une extension abélienne totalement imaginaire à conjugaison complexe d’un corps totalement réel de degré [ K : F ] delimited-[] : 𝐾 𝐹 [K:F] étranger à ℓ ℓ \ell qui contient le ℓ ℓ \ell -groupe 𝛍 ℓ subscript 𝛍 ℓ \boldsymbol{\upmu}_{\ell} des racines ℓ ℓ \ell -ièmes de l’unité. Et plaçons-nous du point de vue de la Théorie de Kummer (cf. [11 ] , I.2 ou [12 ] ).
Par le miroir, le radical ℜ ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ = Rad ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ \vstretch .8 \hstretch .8 ab K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript ¯ ℜ \vstretch 8 \hstretch 8 Rad subscript superscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 ab \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \bar{\mathfrak{R}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}=\operatorname{Rad}(\bar{K}^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\rm ab}}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) de la pro-ℓ ℓ \ell -extension abélienne maximale K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ \vstretch .8 \hstretch .8 ab subscript superscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 ab \vstretch 8 \hstretch 8 \bar{K}^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\rm ab}}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} du sous-corps réel K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} est la composante imaginaire du radical ℜ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ = ( ℚ ℓ / ℤ ℓ ) ⊗ ℤ K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ × subscript ℜ \vstretch 8 \hstretch 8 subscript tensor-product ℤ subscript ℚ ℓ subscript ℤ ℓ superscript subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 {\mathfrak{R}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}=(\mathbb{Q}_{\ell}/{\mathbb{Z}_{\ell}})\otimes_{\mathbb{Z}}K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}^{\times} .
Fixons un ensemble fini non vide S 𝑆 S de places modérées; et notons ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} le ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -module construit sur les S 𝑆 S -unités imaginaires de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} ; puis ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}} le sous-module pseudo-infinitésimal formé des ε 𝜀 \varepsilon dont l’image semi-locale p \vstretch .7 \hstretch .7 L ( ε ) subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝜀 p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\varepsilon) dans 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L = ∏ 𝔩 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ∈ \vstretch .7 \hstretch .7 L 𝒰 𝔩 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript product subscript 𝔩 \vstretch 8 \hstretch 8 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript 𝒰 subscript 𝔩 \vstretch 8 \hstretch 8 \,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}=\prod_{{\mathfrak{l}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\in{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}}\mathcal{U}_{{\mathfrak{l}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}} tombe dans μ \vstretch .7 \hstretch .7 L = ∏ 𝔩 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ∈ \vstretch .7 \hstretch .7 L μ 𝔩 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ superscript subscript 𝜇 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 absent subscript product subscript 𝔩 \vstretch 8 \hstretch 8 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript superscript 𝜇 absent subscript 𝔩 \vstretch 8 \hstretch 8 \mu_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\phantom{*}}=\prod_{{\mathfrak{l}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\in{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}}\mu^{\phantom{*}}_{{\mathfrak{l}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}} . Observons que ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} et son image p \vstretch .7 \hstretch .7 L ( ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ) subscript superscript 𝑝 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference p^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}) , se lisent à un étage fini K n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝐾 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 K_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} de la tour cyclotomique (cf. section 6, Remarque ).
Lemme 14 .
Notons H \vstretch .7 \hstretch .7 T \vstretch .7 \hstretch .7 Σ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 Σ \vstretch 7 \hstretch 7 T subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\Sigma}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\mathrm{T}}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) la ℓ ℓ \ell -extension abélienne Σ Σ \Sigma -ramifiée T T \mathrm{T} -décomposée maximale de K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} .
(i)
Le quadruplet ( H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ , H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ , K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] , K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 (H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}},H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}},K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,],K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) est pseudo-exact.
(ii)
Le quadruplet ( H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ , H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ , K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] , K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 (H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}},H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}},K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}}}\,],K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) est pseudo-exact.
Preuve. Comme ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} est le produit direct de 𝛍 ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝛍 superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 \boldsymbol{\upmu}_{\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}} et d’un ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] -module projectif de caractère χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ subscript superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} , le groupe de Galois Gal ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] / K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ≃ Hom ( ( ℚ ℓ / ℤ ℓ ) ⊗ ℤ ℓ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ , 𝛍 ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) similar-to-or-equals Gal subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 Hom subscript tensor-product subscript ℤ ℓ subscript ℚ ℓ subscript ℤ ℓ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript 𝛍 superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 \operatorname{Gal}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]/K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})\simeq\operatorname{Hom}((\mathbb{Q}_{\ell}/{\mathbb{Z}_{\ell}})\otimes_{\mathbb{Z}_{\ell}}\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}},\boldsymbol{\upmu}_{\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}}) est lui-même un ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] -module projectif de caractère χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ∗ subscript superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference
\vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}\,*}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} . Si donc la sous-extension maximale de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}] qui est non-ramifiée aux places de S 𝑆 S était de degré infini sur K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , elle contiendrait une ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -extension de la forme K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ε ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 𝜀 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\varepsilon}] pour un certain ε 𝜀 \varepsilon de ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} .
Or, la factorisation de l’image ( ε ) 𝜀 (\varepsilon) de ε 𝜀 \varepsilon dans le ℓ ℓ \ell -adifié 𝒟 K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ = ℤ ℓ ⊗ ℤ D K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝒟 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript tensor-product ℤ subscript ℤ ℓ subscript 𝐷 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \mathcal{D}_{K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}}={\mathbb{Z}_{\ell}}\otimes_{\mathbb{Z}}D_{K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}} du groupe des diviseurs de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} (en fait dans celui de K n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝐾 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 K_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} ) ferait alors intervenir l’une au moins 𝔭 n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝔭 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 {\mathfrak{p}}_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} des places de S 𝑆 S , inerte dans K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / K n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/K_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} , laquelle serait ainsi ramifiée dans K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ε ℓ \vstretch .7 \hstretch .7 n ] / K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑛 𝜀 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{n}}}]{\varepsilon}]/K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} pour tout n 𝑛 n assez grand; et finalement dans H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ∩ K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] / K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\cap K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]/K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , ce qui est absurde.
D’où:
H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ∩ K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] ≍ K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ asymptotically-equals subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\cap K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]\asymp K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} .
Ainsi Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] / K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ∼ Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) × Gal ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] / K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) similar-to Gal subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 Gal subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 Gal subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]/K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})\sim\operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})\times\operatorname{Gal}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]/K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) est un Λ [ Δ ] Λ delimited-[] Δ \Lambda[\Delta] -module de même caractère structurel λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊕ + χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ∗ subscript superscript 𝜆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 direct-sum \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference
\vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\oplus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}+\chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus\,}}*}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} que Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) Gal subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) par le Corollaire 5 .
Comme il a même caractère structurel μ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊕ = μ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L S ⊕ subscript superscript 𝜇 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 direct-sum \vstretch 7 \hstretch 7 subscript superscript 𝜇 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 direct-sum \vstretch 7 \hstretch 7 \mu^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\oplus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}=\mu^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS\,\oplus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}} d’après [14 ] , Th. 2.8, il lui est pseudo-isomorphe. De l’inclusion immédiate H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] ⊂ H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]\subset H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , on déduit donc l’équivalence:
H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] ≍ H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ asymptotically-equals subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]\asymp H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} .
Des inclusions H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ⊂ H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\subset H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} et K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] ⊂ K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}}}\,]\subset K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,] , on tire par ailleurs:
H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ∩ K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] ≍ K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ asymptotically-equals subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\cap K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}}}\,]\asymp K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} .
Enfin, puisque Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) / K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) Gal subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})/\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) et Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) / K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) Gal subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})/\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) ont même paramètre structurel μ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ⊕ subscript superscript 𝜇 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum \vstretch 7 \hstretch 7 \mu^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset\,\oplus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}} (toujours par [14 ] ), pour établir la pseudo-équivalence H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ≍ H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] asymptotically-equals subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\asymp H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}}}\,]
il suffit de vérifier qu’une ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -extension K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ε ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 𝜀 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\varepsilon}] construite sur un élément imaginaire ε 𝜀 \varepsilon de ℛ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ = ℤ ℓ ⊗ ℤ K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ × subscript ℛ \vstretch 8 \hstretch 8 subscript tensor-product ℤ subscript ℤ ℓ subscript superscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \mathcal{R}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}={\mathbb{Z}_{\ell}}\otimes_{\mathbb{Z}}K^{\times}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} est S 𝑆 S -ramifiée et L 𝐿 L -décomposée si et seulement si ε 𝜀 \varepsilon est dans ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}} . Or, la dernière condition revient à imposer que ε 𝜀 \varepsilon soit L 𝐿 L -pseudo-infinitésimal; et la première que ce soit une S 𝑆 S -unité.
6 Interprétation kummérienne du caractère de défaut
Considérons le diagramme galoisien ci-après, où apparaissent les composita respectifs avec K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} des pro-ℓ ℓ \ell -extensions abéliennes maximales
L S 𝐿 𝑆 LS -ramifiée H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) ,
L 𝐿 L -ramifiée H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) ,
S 𝑆 S -ramifiée et L 𝐿 L -décomposée H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) ,
non-ramifiée et L 𝐿 L -décomposée H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})
du sous-corps réel K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , ainsi que celles définies kumériennement sur K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} par le ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -module des S 𝑆 S -unités imaginaires ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}} ou son sous-module L 𝐿 L -pseudo-infinitésimal ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}} :
H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \textstyle{H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces} κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ∗ subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿
\vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \scriptstyle{\kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}*}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}} H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \textstyle{\mkern-36.0mu\mkern-18.0muH^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\mkern-36.0mu\mkern-18.0mu\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces} H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \textstyle{\mkern-36.0mu\mkern-18.0muH^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]\mkern-18.0mu\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces} H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \textstyle{H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces} H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \textstyle{H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces} K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \textstyle{K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces} ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ − χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ) ∗ superscript superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \scriptstyle{\;(\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}-\chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\ominus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}})^{*}} H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \textstyle{H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces} K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \textstyle{K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}}}\,]\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces\ignorespaces} ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ) ∗ superscript subscript superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \scriptstyle{(\chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\ominus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}})^{*}} K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \textstyle{K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}}
Il résulte du Lemme 14 que les quadruplets des sommets de chacun des cinq losanges représentés sont pseudo-exacts. En particulier, nous avons donc un pseudo-isomorphisme de Λ [ Δ ] Λ delimited-[] Δ \Lambda[\Delta] -modules:
Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ∼ Gal ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] / K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] ) similar-to Gal subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 Gal subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})\sim\operatorname{Gal}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]/K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}}}\,]) .
Or, dans le groupe de Galois à gauche, raisonnant toujours à pseudo-isomorphisme près, nous pouvons remplacer H \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) par H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}) sous la conjecture de Leopoldt dans K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} en vertu du Théorème 9 , comme expliqué dans la section précédente. Il vient donc finalement:
Gal ( H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) / H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 L ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) H \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) ) ∼ Gal ( K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] / K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ [ ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ℓ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ] ) similar-to Gal subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝐻 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \vstretch 7 \hstretch 7 subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 Gal subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 delimited-[] superscript ℓ \vstretch 8 \hstretch 8 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \operatorname{Gal}(H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{LS}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})/H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})H^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}}(\bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}))\sim\operatorname{Gal}(K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}}\,]/K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}[\!\sqrt[\ell^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}]{\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}}}\,]) .
Maintenant, le groupe de Galois à gauche est un ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] -module projectif de caractère κ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ∗ superscript subscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆
\kappa_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}*} , en vertu de la Proposition 11 . Quant au caractère du groupe de Galois à droite, c’est tout simplement le reflet ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ − χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ) ∗ superscript superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 (\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}-\chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\ominus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}})^{*} du caractère du ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] -module quotient ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ / ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}}/\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}} , lequel s’identifie canoniquement à l’image semi-locale p \vstretch .7 \hstretch .7 L ( ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ) subscript superscript 𝑝 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference p^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}) modulo torsion du ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] -module ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} des S 𝑆 S -unités imaginaires de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} dans le groupe 𝒰 \vstretch .7 \hstretch .7 L / μ \vstretch .7 \hstretch .7 L = ∏ 𝔩 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ∈ \vstretch .7 \hstretch .7 L 𝒰 𝔩 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / μ 𝔩 \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝒰 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript subscript 𝜇 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 absent subscript product subscript 𝔩 \vstretch 8 \hstretch 8 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 subscript superscript 𝒰 absent subscript 𝔩 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript superscript 𝜇 absent subscript 𝔩 \vstretch 8 \hstretch 8 \,\mathcal{U}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}/\mu_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\phantom{*}}=\prod_{{\mathfrak{l}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}\in{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}}\,\mathcal{U}^{\phantom{*}}_{{\mathfrak{l}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}}/\mu^{\phantom{*}}_{{\mathfrak{l}}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}} . Ainsi:
Théorème 15 .
Sous la conjecture de Leopoldt dans K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , le caractère de défaut κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L subscript superscript 𝜅 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} est le caractère χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ − χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}-\chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\ominus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} du ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] -module ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ / ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}/\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}} ; i.e. de l’image semi-locale p \vstretch .7 \hstretch .7 L ( ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ) subscript superscript 𝑝 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference p^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}) (modulo ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -torsion) du ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] -module ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} des S 𝑆 S -unités imaginaires de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} .
Remarque. Un intérêt essentiel de ce résultat est que, comme observé plus haut, le pro-ℓ ℓ \ell -groupe ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} des S 𝑆 S -unités imaginaires de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , et donc son image p \vstretch .7 \hstretch .7 L ( ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ) subscript superscript 𝑝 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference p^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}) , se lisent à un étage fini K n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝐾 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 K_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} de la tour cyclotomique; en fait dès que celles des places au-dessus de S 𝑆 S qui sont décomposées par la conjugaison complexe ne se décomposent pas dans K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / K n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝐾 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/K_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} .
Corollaire 16 .
Sous la conjecture de Leopoldt dans K ¯ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript ¯ 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 \bar{K}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , pour tout couple ( S , T ) 𝑆 𝑇 (S,T) d’ensembles finis disjoints de places modérées, on a les identités entre caractères structurels:
λ \vstretch .7 \hstretch .7 T L \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊖ = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊖ = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ⊖ + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊕ − 1 ) ∗ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 symmetric-difference superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 symmetric-difference superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference superscript superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum 1 \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{TL}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\ominus}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\ominus}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset\,\ominus}}}+(\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\oplus}}}-1)^{*} et λ \vstretch .7 \hstretch .7 T L \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊕ = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊕ = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ⊕ + ( χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ ) ∗ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 direct-sum superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 direct-sum superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum superscript superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{TL}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\oplus}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\oplus}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset\,\oplus}}}+(\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\ominus}}})^{*} .
où χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\ominus}}} est le caractère du ℤ ℓ [ Δ ] subscript ℤ ℓ delimited-[] Δ {\mathbb{Z}_{\ell}}[\Delta] -module ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\ominus}}} des S 𝑆 S -unités imaginaires L 𝐿 L -infinitésimales de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} .
7 Application aux corps totalement réels
Partons d’un corps totalement réel arbitraire F 𝐹 F , posons K = F [ ζ ℓ ] 𝐾 𝐹 delimited-[] subscript 𝜁 ℓ K=F[\zeta_{\ell}] et notons K ¯ = F [ ζ ℓ + ζ ¯ ℓ ] ¯ 𝐾 𝐹 delimited-[] subscript 𝜁 ℓ subscript ¯ 𝜁 ℓ \bar{K}=F[\zeta_{\ell}+\bar{\zeta}_{\ell}] son sous-corps réel.
Nous supposons par commodité dans ce qui suit que F 𝐹 F est galoisien sur ℚ ℚ \mathbb{Q} , mais ce n’est pas vraiment une restriction: si tel n’est pas le cas, il suffit de remplacer F 𝐹 F par sa clôture galoisienne F ′ superscript 𝐹 ′ F^{\prime} , puis de redescendre les résultats sur F 𝐹 F à l’aide de la norme N \vstretch .7 \hstretch .7 F ′ / F subscript 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 superscript 𝐹 ′ 𝐹 N_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{F^{\prime}/F}}} .
Étant donné un ensemble fini S 𝑆 S de places modérées, stable par Gal ( F / ℚ ) Gal 𝐹 ℚ \operatorname{Gal}(F/\mathbb{Q}) , autrement dit un ensemble fini de nombres premiers p ≠ ℓ 𝑝 ℓ p\neq\ell , désignons par K n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝐾 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 K_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} le plus petit étage de la ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -tour K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} au-dessus duquel ceux-ci ne se décomposent plus et par G n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝐺 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 G_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} le groupe Gal ( K n \vstretch .7 \hstretch .70 / ℚ ) Gal subscript 𝐾 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 ℚ \operatorname{Gal}(K_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}}/\mathbb{Q}) . Le ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -module ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \,\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\ominus}}} des S 𝑆 S -unités imaginaires de K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} , regardé modulo le sous-groupe de torsion, est alors un ℤ ℓ [ G n \vstretch .7 \hstretch .70 ] subscript ℤ ℓ delimited-[] subscript 𝐺 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 {\mathbb{Z}_{\ell}}[G_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}}] -module projectif de caractère ψ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ = ∑ p ∈ S ψ p \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript 𝜓 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript 𝑝 𝑆 superscript subscript 𝜓 𝑝 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \psi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}=\sum_{p\in S}\psi_{p}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} , où ψ p = Ind D p G n \vstretch .7 \hstretch .70 1 D p superscript subscript 𝜓 𝑝 absent subscript superscript Ind subscript 𝐺 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 subscript 𝐷 𝑝 subscript 1 subscript 𝐷 𝑝 \psi_{p}^{\phantom{*}}=\operatorname{Ind}^{G_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}}}_{D_{p}}1_{D_{p}} est l’induit à G n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝐺 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 G_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} du caractère unité du sous-groupe de décomposition D p subscript 𝐷 𝑝 D_{p} de p 𝑝 p dans K n \vstretch .7 \hstretch .70 / ℚ subscript 𝐾 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 ℚ K_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}}/\mathbb{Q} .
Cela étant, sous la conjecture générale d’indépendance ℓ ℓ \ell -adique énoncée dans [10 ] , établie pour les corps abéliens et appliquée dans K n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝐾 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 K_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} , le caractère de l’image semi-locale p \vstretch .7 \hstretch .7 L ( ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ) subscript superscript 𝑝 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference p^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}) est le plus grand caractère ψ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ = ψ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ∧ ψ G n \vstretch .7 \hstretch .70 \vstretch .8 \hstretch .8 r e ´ g superscript subscript 𝜓 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference superscript subscript 𝜓 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript superscript 𝜓 \vstretch 8 \hstretch 8 r ´ e g subscript 𝐺 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 \psi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}}=\psi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}\wedge\psi^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\rm r\acute{e}g}}}_{G_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}}} de G n \vstretch .7 \hstretch .70 subscript 𝐺 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 G_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}} contenu dans ψ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ superscript subscript 𝜓 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference \psi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}} comme dans le caractère régulier ψ G n \vstretch .7 \hstretch .70 \vstretch .8 \hstretch .8 r e ´ g subscript superscript 𝜓 \vstretch 8 \hstretch 8 r ´ e g subscript 𝐺 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 70 \psi^{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\rm r\acute{e}g}}}_{G_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{0}}}}} .
La conjecture ℓ ℓ \ell -adique entraînant celle de Leopoldt, par restriction à G = Gal ( K / ℚ ) 𝐺 Gal 𝐾 ℚ G=\operatorname{Gal}(K/\mathbb{Q}) il suit:
Théorème 17 .
Soit F 𝐹 F un corps réel absolument galoisien, ℓ ℓ \ell un nombre premier impair, K = F [ ζ ℓ ] 𝐾 𝐹 delimited-[] subscript 𝜁 ℓ K=F[\zeta_{\ell}] et K ¯ = F [ ζ ℓ + ζ ¯ ℓ ] ¯ 𝐾 𝐹 delimited-[] subscript 𝜁 ℓ subscript ¯ 𝜁 ℓ \bar{K}=F[\zeta_{\ell}+\bar{\zeta}_{\ell}] son sous-corps réel. Étant donné un ensemble fini arbitraire S 𝑆 S de nombres premiers p ≠ ℓ 𝑝 ℓ p\neq\ell , pour chaque p ∈ S 𝑝 𝑆 p\in S notons K n \vstretch .7 \hstretch .7 p subscript 𝐾 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 K_{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p}}}} le sous-corps de décomposition de p 𝑝 p dans la tour cyclotomique K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ / K subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 𝐾 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}}/K et G p subscript 𝐺 𝑝 G_{p} son sous-groupe de décomposition dans G = Gal ( K / ℚ G=\operatorname{Gal}(K/\mathbb{Q} ).
Sous la conjecture d’indépendance ℓ ℓ \ell -adique pour K \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ subscript 𝐾 \vstretch 8 \hstretch 8 K_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}} avancée dans [10 ] , et donc inconditionnellement pour F 𝐹 F abélien, le caractère du ℤ ℓ [ G ] subscript ℤ ℓ delimited-[] 𝐺 {\mathbb{Z}_{\ell}}[G] -module p \vstretch .7 \hstretch .7 L ( ℰ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ) subscript superscript 𝑝 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 superscript subscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference p^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}(\mathcal{E}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}) est donné par: ∑ φ \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ ℓ max \vstretch .7 \hstretch .7 p ∈ S φ { n \vstretch .7 \hstretch .7 p } φ subscript superscript limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference 𝜑 superscript ℓ subscript \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 subscript 𝑆 𝜑 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 𝜑 \sum^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}_{\varphi}\ell^{\,\max_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p\in S_{\varphi}}}}\{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p}}}\}}\,\varphi .
Dans cette formule φ 𝜑 \varphi décrit les caractères ℓ ℓ \ell -adiques irréductibles imaginaires de G 𝐺 G et, pour φ 𝜑 \varphi fixé, p 𝑝 p décrit le sous-ensemble S φ = { p ∈ S | φ ( G p ) = 1 } subscript 𝑆 𝜑 conditional-set 𝑝 𝑆 𝜑 subscript 𝐺 𝑝 1 S_{\varphi}=\{p\in S\;|\;{\varphi}(G_{p})=1\} des p 𝑝 p qui vérifient φ ⩽ χ p 𝜑 subscript 𝜒 𝑝 {\varphi}\leqslant\chi_{p} .
Corollaire 18 .
Prenant F = ℚ 𝐹 ℚ F=\mathbb{Q} , on obtient inconditionnellement pour les invariants de K ¯ ¯ 𝐾 \bar{K} :
λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊕ = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊕ = λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ⊕ + ∑ φ \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ [ ( ∑ p ∈ S φ ℓ n \vstretch .7 \hstretch .7 p ) − ℓ max \vstretch .7 \hstretch .7 p ∈ S φ { n \vstretch .7 \hstretch .7 p } ] φ ∗ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 direct-sum superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 direct-sum superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum subscript superscript limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference 𝜑 delimited-[] subscript 𝑝 subscript 𝑆 𝜑 superscript ℓ subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 superscript ℓ subscript \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 subscript 𝑆 𝜑 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 superscript 𝜑 \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\oplus}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\oplus}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset\,\oplus}}}+\sum^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}_{\varphi}\,[\,(\sum_{p\in S_{\varphi}}\ell^{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p}}}})-\ell^{\,\max_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p\in S_{\varphi}}}}\{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p}}}\}}]\varphi^{*} .
En particulier, λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 S ⊕ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 direct-sum \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S\,\oplus}}} et λ \vstretch .7 \hstretch .7 L \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ⊕ = λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ ⊕ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 direct-sum \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset\,\oplus}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset\,\oplus}}} ont même φ ∗ superscript 𝜑 \varphi^{*} -composante dès que S φ subscript 𝑆 𝜑 S_{\varphi} a au plus 1 élément.
Exemple. Prenant φ ∗ = 1 superscript 𝜑 1 \varphi^{*}=1 , on obtient la valeur donnée par Itoh, Mizusawa et Ozaki [9 ] :
λ \vstretch .7 \hstretch .7 S ( ℚ \vstretch .8 \hstretch .8 ∞ ) = ( ∑ p ∈ S ω ℓ n \vstretch .7 \hstretch .7 p ) − ℓ max \vstretch .7 \hstretch .7 p ∈ S ω { n \vstretch .7 \hstretch .7 p } superscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript ℚ \vstretch 8 \hstretch 8 subscript 𝑝 subscript 𝑆 𝜔 superscript ℓ subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 superscript ℓ subscript \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 subscript 𝑆 𝜔 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 \lambda^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\mathbb{Q}_{\vstretch{.8}{\hstretch{.8}{\infty}}})=\big{(}\sum_{p\in S_{\omega}}\ell^{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p}}}}\big{)}-\ell^{\,\max_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p\in S_{\omega}}}}\{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p}}}\}} ,
où la somme et le maximum portent sur les seuls premiers p 𝑝 p de S 𝑆 S pour lesquels ω = 1 ∗ 𝜔 superscript 1 \omega=1^{*} est représenté dans χ p subscript 𝜒 𝑝 \chi_{p} , i.e. sur les premiers p 𝑝 p de S 𝑆 S complètement décomposés dans ℚ [ 𝛍 ℓ ] / ℚ ℚ delimited-[] subscript 𝛍 ℓ ℚ \mathbb{Q}[\boldsymbol{\upmu}_{\ell}]/\mathbb{Q} .
Preuve. Le Corollaire résulte de la Proposition 8 , compte tenu de l’égalité κ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ = χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ − χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ subscript superscript 𝜅 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \kappa^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\,\ominus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=\chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}-\chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\ominus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} donnée par le Théorème 15 et de l’expression de χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 ⊖ − χ \vstretch .7 \hstretch .7 S \vstretch .7 \hstretch .7 L ⊖ superscript subscript 𝜒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 symmetric-difference subscript superscript 𝜒 limit-from \vstretch 7 \hstretch 7 𝐿 symmetric-difference \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \chi_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\ominus}}}-\chi^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{L\ominus}}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} donnée par le Théorème ci-dessus.
Et lorsque S φ subscript 𝑆 𝜑 S_{\varphi} est soit vide soit un singleton { p } 𝑝 \{p\} , le terme correctif ( ∑ p ∈ S ω ℓ n \vstretch .7 \hstretch .7 p ) − ℓ max \vstretch .7 \hstretch .7 p ∈ S ω { n \vstretch .7 \hstretch .7 p } subscript 𝑝 subscript 𝑆 𝜔 superscript ℓ subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 superscript ℓ subscript \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 subscript 𝑆 𝜔 subscript 𝑛 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑝 \big{(}\sum_{p\in S_{\omega}}\ell^{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p}}}}\big{)}-\ell^{\,\max_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p\in S_{\omega}}}}\{n_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{p}}}\}} est nul. C’est évidemment toujours le cas lorsque S 𝑆 S lui-même est un singleton.
Remarque. En cohérence avec l’ensemble de la note, nous avons imposé ici que le degré [ K : F ] delimited-[] : 𝐾 𝐹 [K:F] de l’extension abélienne considérée soit étranger à ℓ ℓ \ell . Mais cette restriction n’est nullement nécessaire pour invoquer le Théorème 17 . D’autre part, dans le diagramme de la section précédente, les divers groupes de Galois qui interviennent sont des ℤ ℓ subscript ℤ ℓ {\mathbb{Z}_{\ell}} -modules noethériens. Or, pour un tel module 𝒳 𝒳 \mathcal{X} , l’invariant λ 𝜆 \lambda d’Iwasawa n’est autre que la dimension du ℚ ℓ subscript ℚ ℓ \mathbb{Q}_{\ell} -espace vectoriel V 𝒳 = ℚ ℓ ⊗ ℤ ℓ 𝒳 subscript 𝑉 𝒳 subscript tensor-product subscript ℤ ℓ subscript ℚ ℓ 𝒳 V_{\mathcal{X}}=\mathbb{Q}_{\ell}\otimes_{\mathbb{Z}_{\ell}}\mathcal{X} .
Il est donc encore loisible de décomposer V 𝒳 subscript 𝑉 𝒳 V_{\mathcal{X}} comme somme directe de ses composantes isotypiques V 𝒳 e \vstretch .7 \hstretch .7 φ superscript subscript 𝑉 𝒳 subscript 𝑒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝜑 V_{\mathcal{X}}^{e_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\varphi}}}} indexées par les caractères ℓ ℓ \ell -adiques irréductibles de Δ Δ \Delta et de définir le caractère λ 𝜆 \lambda de Δ Δ \Delta attaché à 𝒳 𝒳 \mathcal{X} par la formule λ = ∑ φ λ φ φ 𝜆 subscript 𝜑 subscript 𝜆 𝜑 𝜑 \lambda=\sum_{\varphi}\,\lambda_{\varphi}\varphi , avec λ φ = dim ℚ ℓ V 𝒳 e \vstretch .7 \hstretch .7 φ / deg φ subscript 𝜆 𝜑 subscript dimension subscript ℚ ℓ superscript subscript 𝑉 𝒳 subscript 𝑒 \vstretch 7 \hstretch 7 𝜑 deg 𝜑 \lambda_{\varphi}=\dim_{\mathbb{Q}_{\ell}}V_{\mathcal{X}}^{e_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\varphi}}}}/\operatorname{deg}\,\varphi , quand bien même l’hypothèse ℓ ∤ [ K : F ] \ell\nmid[K:F] serait en défaut. De ce fait, les formules obtenues pour les composantes réelles des invariants λ 𝜆 \lambda sont encore valides dans ce cadre plus large.
On retrouve ainsi, par exemple, le fait que pour un corps abélien réel K ¯ ¯ 𝐾 \bar{K} , on a λ \vstretch .7 \hstretch .7 T \vstretch .7 \hstretch .7 S = λ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ \vstretch .7 \hstretch .7 ∅ superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑇 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript subscript 𝜆 \vstretch 7 \hstretch 7 \vstretch 7 \hstretch 7 \lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{T}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=\lambda_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\,\emptyset}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{\emptyset}}} lorsque S 𝑆 S est un singleton { p } 𝑝 \{p\} avec p ≠ ℓ 𝑝 ℓ p\neq\ell , quel que soit T 𝑇 T fini ne contenant pas p 𝑝 p .
Appendice: Suite exacte des classes infinitésimales ambiges
Nous reproduisons dans cet appendice pour la commodité du lecteur une preuve succincte de la formule des classes ambiges dans le cas particulier des ℓ ℓ \ell -classes S 𝑆 S -infinitésimales qui nous intéresse ici. Nous renvoyons à [11 ] , II.2 pour une étude équivariante plus générale.
Les données sont les suivantes: ℓ ℓ \ell est un nombre premier impair; N / K 𝑁 𝐾 N/K est une ℓ ℓ \ell -extension cyclique de groupe Γ Γ \Gamma , et S 𝑆 S est un ensemble fini de places finies de K 𝐾 K étrangères à ℓ ℓ \ell .
Pour chacun des corps ci-dessus, par exemple N 𝑁 N , le ℓ ℓ \ell -groupe des classes S 𝑆 S -infinitésimales 𝒞 ℓ N \vstretch .7 \hstretch .7 S 𝒞 superscript subscript ℓ 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \,\mathcal{C}\!\ell_{N}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} n’est autre que le ℓ ℓ \ell -adifié ℤ ℓ ⊗ ℤ C l N 𝔪 subscript tensor-product ℤ subscript ℤ ℓ 𝐶 superscript subscript 𝑙 𝑁 𝔪 {\mathbb{Z}_{\ell}}\otimes_{\mathbb{Z}}Cl_{N}^{\,{\mathfrak{m}}} du groupe des classes de rayons modulo 𝔪 \vstretch .7 \hstretch .7 N \vstretch .7 \hstretch .7 S = ∏ 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 N ∣ S 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 N superscript subscript 𝔪 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript product conditional subscript 𝔭 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑁 𝑆 subscript superscript 𝔭 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑁 {\mathfrak{m}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{N}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=\prod_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{N}}}\mid S}{\mathfrak{p}}^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{N}}} défini comme le quotient C l N 𝔪 = D N 𝔪 / P N 𝔪 𝐶 superscript subscript 𝑙 𝑁 𝔪 superscript subscript 𝐷 𝑁 𝔪 superscript subscript 𝑃 𝑁 𝔪 Cl_{N}^{\,{\mathfrak{m}}}=D_{N}^{\,{\mathfrak{m}}}/P_{N}^{\,{\mathfrak{m}}} du groupe D N 𝔪 superscript subscript 𝐷 𝑁 𝔪 D_{N}^{\,{\mathfrak{m}}} des diviseurs étrangers à 𝔪 \vstretch .7 \hstretch .7 N \vstretch .7 \hstretch .7 S superscript subscript 𝔪 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 {\mathfrak{m}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{N}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} par le sous-groupe P N 𝔪 superscript subscript 𝑃 𝑁 𝔪 P_{N}^{\,{\mathfrak{m}}} des diviseurs principaux engendrés par les x 𝑥 x de N × superscript 𝑁 N^{\times} qui vérifient x ≡ 1 mod × 𝔪 \vstretch .7 \hstretch .7 N \vstretch .7 \hstretch .7 S 𝑥 1 superscript mod superscript subscript 𝔪 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 x\equiv 1\;{\rm mod}^{\times}{\mathfrak{m}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{N}}}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} .
Il vient: 𝒞 ℓ N \vstretch .7 \hstretch .7 S = 𝒟 N \vstretch .7 \hstretch .7 S / 𝒫 N \vstretch .7 \hstretch .7 S 𝒞 superscript subscript ℓ 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript subscript 𝒟 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 superscript subscript 𝒫 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \mathcal{C}\!\ell_{N}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}=\mathcal{D}_{N}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}/\mathcal{P}_{N}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} avec 𝒟 N \vstretch .7 \hstretch .7 S = ℤ ℓ ⊗ ℤ D N \vstretch .7 \hstretch .7 S superscript subscript 𝒟 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript tensor-product ℤ subscript ℤ ℓ superscript subscript 𝐷 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \mathcal{D}_{N}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}={\mathbb{Z}_{\ell}}\otimes_{\mathbb{Z}}D_{N}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} et 𝒫 N 𝔪 = { ( x ) ∈ 𝒟 N 𝔪 | p \vstretch .7 \hstretch .7 S ( x ) = 1 } superscript subscript 𝒫 𝑁 𝔪 conditional-set 𝑥 superscript subscript 𝒟 𝑁 𝔪 subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑥 1 \mathcal{P}_{N}^{\,{\mathfrak{m}}}=\{(x)\in\mathcal{D}_{N}^{\,{\mathfrak{m}}}\,|\,p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(x)=1\} , puisqu’aux places étrangères à ℓ ℓ \ell , les ℓ ℓ \ell -adifiés 𝒰 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 N subscript 𝒰 subscript superscript 𝔭 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑁 \,\mathcal{U}_{{\mathfrak{p}}^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{N}}}}\! des groupes d’unités locales U 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 N subscript 𝑈 subscript superscript 𝔭 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑁 U_{{\mathfrak{p}}^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{N}}}}\! se réduisent aux ℓ ℓ \ell -groupes μ 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 N subscript 𝜇 subscript superscript 𝔭 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝑁 \mu_{{\mathfrak{p}}^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{N}}}}\! de racines de l’unité, de sorte que les éléments de ℛ N = ℤ ℓ ⊗ ℤ N × subscript ℛ 𝑁 subscript tensor-product ℤ subscript ℤ ℓ superscript 𝑁 \mathcal{R}_{N}={\mathbb{Z}_{\ell}}\otimes_{\mathbb{Z}}N^{\times} construits sur les x 𝑥 x de N × superscript 𝑁 N^{\times} qui vérifient la congruence précédente sont précisément ceux d’image locale triviale aux places au-dessus de S 𝑆 S ; i.e. les éléments du sous-groupe S 𝑆 S -infinitésimal ℛ N 𝔪 = { x ∈ ℛ N | p \vstretch .7 \hstretch .7 S ( x ) = 1 } superscript subscript ℛ 𝑁 𝔪 conditional-set 𝑥 subscript ℛ 𝑁 subscript 𝑝 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑥 1 \mathcal{R}_{N}^{\,{\mathfrak{m}}}=\{x\in\mathcal{R}_{N}\,|\,p_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(x)=1\} .
Théorème (Classes S 𝑆 S -infinitésimales ambiges).
Soient ℓ ℓ \ell un nombre premier impair, N / K 𝑁 𝐾 N/K une ℓ ℓ \ell -extension cyclique de groupe Γ Γ \Gamma et S 𝑆 S un ensemble fini de places finies de K 𝐾 K étrangères à ℓ ℓ \ell .
Alors le nombre de ℓ ℓ \ell -classes de 𝒞 ℓ N \vstretch .7 \hstretch .7 S 𝒞 subscript superscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑁 \,\mathcal{C}\!\ell^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{N} qui sont invariantes par Γ Γ \Gamma est donné par:
| 𝒞 ℓ N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ | = | 𝒞 ℓ K \vstretch .7 \hstretch .7 S | ∏ 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 K ∉ S e 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 K ( N / K ) [ N : K ] ( ℰ K \vstretch .7 \hstretch .7 S : ℰ K \vstretch .7 \hstretch .7 S ∩ N L / K ( ℛ N ) ) |\,\mathcal{C}\!\ell^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N}|=|\,\mathcal{C}\!\ell^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}|\;\frac{\prod_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{K}}}\notin S}e_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{K\!}}}}(N/K)}{[N:K]\;\big{(}\mathcal{E}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}:\mathcal{E}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}\cap N_{L/K}(\mathcal{R}^{\phantom{*}}_{N})\big{)}}
où e 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 K ( N / K ) subscript 𝑒 subscript superscript 𝔭 absent \vstretch 7 \hstretch 7 𝐾 𝑁 𝐾 e_{{\mathfrak{p}}^{\phantom{*}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{K\!}}}}(N/K) est l’indice de ramification de 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 K subscript 𝔭 \vstretch 7 \hstretch 7 𝐾 {\mathfrak{p}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{K}}} et ℰ K \vstretch .7 \hstretch .7 S superscript subscript ℰ 𝐾 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 \,\mathcal{E}_{K}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}} le groupe des unités S 𝑆 S -infinitésimales.
Preuve. Elle est essentiellement identique à celle de la formule de Chevalley ([1 ] , pp. 402–406).
( i ) 𝑖 (i) Comparaison des classes ambiges et des classes d’ambiges: on dispose d’un isomorphisme
𝒞 ℓ N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ / c l \vstretch .7 \hstretch .7 S ( 𝒟 N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ ) ≃ ℰ K \vstretch .7 \hstretch .7 S ∩ N N / K ( ℛ N ) / N L / K ( ℰ L \vstretch .7 \hstretch .7 S ) similar-to-or-equals 𝒞 subscript superscript ℓ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 Γ 𝑁 𝑐 superscript 𝑙 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 subscript superscript 𝒟 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 Γ 𝑁 subscript superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐾 subscript 𝑁 𝑁 𝐾 subscript superscript ℛ absent 𝑁 subscript 𝑁 𝐿 𝐾 subscript superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐿 \mathcal{C}\!\ell^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N}/cl^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\mathcal{D}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N})\simeq\mathcal{E}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}\cap N_{N/K}(\mathcal{R}^{\phantom{*}}_{N})/N_{L/K}(\mathcal{E}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{L}) ,
obtenu en prenant un générateur arbitraire σ 𝜎 \sigma de Γ Γ \Gamma et en envoyant la classe d’un idéal 𝔞 𝔞 {\mathfrak{a}} qui vérifie 𝔞 σ − \vstretch .7 \hstretch .71 = ( α ) superscript 𝔞 𝜎 \vstretch 7 \hstretch 71 𝛼 {\mathfrak{a}}^{\sigma-{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{1}}}}=(\alpha) sur celle de l’élément ε = N L / K ( α ) 𝜀 subscript 𝑁 𝐿 𝐾 𝛼 \varepsilon=N_{L/K}(\alpha) . D’où l’identité:
( 𝒞 ℓ N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ : c l \vstretch .7 \hstretch .7 S ( 𝒟 N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ ) ) = ( ℰ K \vstretch .7 \hstretch .7 S : N N / K ( ℰ N \vstretch .7 \hstretch .7 S ) ) ( ℰ K \vstretch .7 \hstretch .7 S : ℰ K \vstretch .7 \hstretch .7 S ∩ N N / K ( ℛ N ) ) \big{(}\mathcal{C}\!\ell^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N}:cl^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\mathcal{D}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N})\big{)}=\frac{\big{(}\mathcal{E}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}:N_{N/K}(\mathcal{E}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{N})\big{)}}{\big{(}\mathcal{E}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}:\;\mathcal{E}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}\cap\,N_{N/K}(\mathcal{R}^{\phantom{*}}_{N})\big{)}}
( i i ) 𝑖 𝑖 (ii) Comparaison des classes d’ambiges et des classes étendues: on a l’égalité immédiate
| c l \vstretch .7 \hstretch .7 S ( 𝒟 N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ ) | = ( 𝒟 N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ : 𝒫 N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ ) = ( 𝒟 N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ : 𝒟 K \vstretch .7 \hstretch .7 S ) ( 𝒟 K \vstretch .7 \hstretch .7 S : 𝒫 K \vstretch .7 \hstretch .7 S ) ( 𝒫 N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ : 𝒫 K \vstretch .7 \hstretch .7 S ) |cl^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}(\mathcal{D}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N})|=\big{(}\mathcal{D}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N}:\mathcal{P}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N}\big{)}=\frac{\big{(}\mathcal{D}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N}:\,\mathcal{D}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}\big{)}\;\big{(}\mathcal{D}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}:\,\mathcal{P}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}\big{)}}{\big{(}\mathcal{P}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N}:\,\mathcal{P}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}\big{)}}
avec, au numérateur, ( 𝒟 N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ : 𝒟 K \vstretch .7 \hstretch .7 S ) = ∏ 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 K ∉ S e 𝔭 \vstretch .7 \hstretch .7 K ( N / K ) \big{(}\mathcal{D}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N}:\,\mathcal{D}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}\big{)}=\prod_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{K}}}\notin S}e_{{\mathfrak{p}}_{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{K\!}}}}(N/K) et
( 𝒟 K \vstretch .7 \hstretch .7 S : 𝒫 K \vstretch .7 \hstretch .7 S ) = | 𝒞 ℓ K \vstretch .7 \hstretch .7 S | \big{(}\mathcal{D}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}:\mathcal{P}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}\big{)}=|\mathcal{C}\!\ell^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}| .
( i i i ) 𝑖 𝑖 𝑖 (iii) Interprétation cohomologique du dénominateur: ( 𝒫 N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ : 𝒫 K \vstretch .7 \hstretch .7 S ) = | H 1 ( Γ , ℰ N \vstretch .7 \hstretch .7 S ) | \big{(}\mathcal{P}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N}:\,\mathcal{P}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}\big{)}=|H^{1}(\Gamma,\mathcal{E}_{N}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}})|
Partant de la suite exacte courte 1 → ℰ N \vstretch .7 \hstretch .7 S → ℛ N \vstretch .7 \hstretch .7 S → 𝒫 N \vstretch .7 \hstretch .7 S → 1 → 1 subscript superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑁 → subscript superscript ℛ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑁 → subscript superscript 𝒫 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑁 → 1 1\to\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{N}\to\mathcal{R}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{N}\to\mathcal{P}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{N}\to 1 , prenant ensuite la suite longue de cohomologie et la comparant à la suite de départ écrite pour K 𝐾 K , on obtient la suite exacte
1 → 𝒫 K \vstretch .7 \hstretch .7 S → 𝒫 N \vstretch .7 \hstretch .7 S Γ → H 1 ( Γ , ℰ N \vstretch .7 \hstretch .7 S ) → H 1 ( Γ , ℛ N \vstretch .7 \hstretch .7 S ) → 1 subscript superscript 𝒫 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝐾 → subscript superscript 𝒫 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 Γ 𝑁 → superscript 𝐻 1 Γ subscript superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑁 → superscript 𝐻 1 Γ subscript superscript ℛ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑁 1\to\mathcal{P}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{K}\to\mathcal{P}^{\,\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}\,\Gamma}_{N}\to H^{1}(\Gamma,\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{N})\to H^{1}(\Gamma,\mathcal{R}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{N})
Or, prenant la suite de localisation 1 → ℛ N \vstretch .7 \hstretch .7 S → ℛ N → ∏ 𝔭 ∈ S ℛ N 𝔭 → 1 → 1 superscript subscript ℛ 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 → subscript ℛ 𝑁 → subscript product 𝔭 𝑆 subscript ℛ subscript 𝑁 𝔭 → 1 1\to\mathcal{R}_{N}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}\to\mathcal{R}_{N}\to\prod_{{\mathfrak{p}}\in S}\mathcal{R}_{N_{\mathfrak{p}}}\to 1 , puis la cohomologie, on a:
1 → ℛ K \vstretch .7 \hstretch .7 S → ℛ K → ∏ 𝔭 ∈ S ℛ K 𝔭 → H 1 ( Γ , ℛ N \vstretch .7 \hstretch .7 S ) → H 1 ( Γ , ℛ N ) = 1 → 1 superscript subscript ℛ 𝐾 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 → subscript ℛ 𝐾 → subscript product 𝔭 𝑆 subscript ℛ subscript 𝐾 𝔭 → superscript 𝐻 1 Γ superscript subscript ℛ 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 → superscript 𝐻 1 Γ subscript ℛ 𝑁 1 1\to\mathcal{R}_{K}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}\to\mathcal{R}_{K}\to\prod_{{\mathfrak{p}}\in S}\mathcal{R}_{K_{\mathfrak{p}}}\to H^{1}(\Gamma,\mathcal{R}_{N}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}})\to H^{1}(\Gamma,\mathcal{R}_{N})=1
et le terme de droite est trivial en vertu du Théorème 90 de Hilbert; d’où: H 1 ( Γ , ℛ N \vstretch .7 \hstretch .7 S ) = 1 superscript 𝐻 1 Γ superscript subscript ℛ 𝑁 \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 1 H^{1}(\Gamma,\mathcal{R}_{N}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}})=1 .
( i v ) 𝑖 𝑣 (iv) Utilisation du quotient de Herbrand q ( Γ , E N ) = | H 2 ( Γ , E N ) | | H 1 ( Γ , E N ) | = 1 [ N : K ] 𝑞 Γ subscript 𝐸 𝑁 superscript 𝐻 2 Γ subscript 𝐸 𝑁 superscript 𝐻 1 Γ subscript 𝐸 𝑁 1 delimited-[] : 𝑁 𝐾 q(\Gamma,E_{N})=\dfrac{|H^{2}(\Gamma,E_{N})|}{|H^{1}(\Gamma,E_{N})|}=\dfrac{1}{[N:K]} (cf. [6 , 7 ] ):
Observant que ℰ N \vstretch .7 \hstretch .7 S subscript superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑁 \,\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{N} est d’indice fini dans ℰ N subscript ℰ 𝑁 \,\mathcal{E}_{N} on a: q ( Γ , ℰ N \vstretch .7 \hstretch .7 S ) = q ( Γ , ℰ N ) = q ( Γ , E N ) = 1 [ N : K ] 𝑞 Γ subscript superscript ℰ \vstretch 7 \hstretch 7 𝑆 𝑁 𝑞 Γ subscript ℰ 𝑁 𝑞 Γ subscript 𝐸 𝑁 1 delimited-[] : 𝑁 𝐾 q(\Gamma,\mathcal{E}^{\vstretch{.7}{\hstretch{.7}{S}}}_{N})=q(\Gamma,\mathcal{E}_{N})=q(\Gamma,E_{N})=\frac{1}{[N:K]} .
Récapitulant le tout, on obtient le résultat annoncé.